📖 Çiftçi ve Oğulları

📜 Masal nedir, nasıl anlaşılır?

Metin bir masaldır. Masalın belirgin özellikleri:

• "Bir zamanlar çok uzak bir ülkede..." gibi kalıp sözle başlar.
• Yer ve zaman belirsizdir; hangi ülke, hangi yıl olduğu söylenmez.
• Fiiller -mış, -miş ekiyle çekilir: "yaşarmış", "varmış", "severmiş". Buna duyulan geçmiş zaman denir ve olayın başkasından duyulduğunu gösterir.
• Sonunda bir ders (öğüt) verilir.

Ezop, çok eski yıllarda yaşamış ve kısa, öğüt veren masallar yazmış bir masal yazarıdır. Onun masalları bütün dünyada bilinir.

Metinde geçen kelimeler:

👨‍🌾 Çiftçi ve sorunu

İhtiyar çiftçinin durumu:

• Çok büyük bir çiftliği vardır.
• Çiftlikte koyun, kuzu, at, inek, ördek ve tavuk bulunur.
• Bunları besler, büyütür, sonra satar. Geçimini böyle sağlar.
• Çok çalışkandır; aynı zamanda iyi kalplidir. Kimseyi incitmez, kimseye kötü söz söylemez.

Sorun şudur: çiftçinin dört oğlu vardır ve bu çocuklar birbirleriyle hiç geçinemez.

• Her gün hiç olmadık konulardan kavga çıkarırlar.
• Kavga etmek yetmiyormuş gibi bir de birbirlerine darılırlar.

Çiftçi her gün onlara öğüt verir: kavga etmeyin, birbirinizi incitmeyin, güzel geçinin. Ama çocuklar babalarının sözlerine hiç aldırmaz, tartışmaya devam eder. Çiftçi ne kadar konuştuysa fayda etmemiştir; çocuklar sözden anlamıyorlardır.

Bu yüzden çiftçi şöyle düşünür: "Madem oğullarım sözden anlamıyorlar, onlara bir örnek göstereyim."

Burada önemli bir öğretme yöntemi vardır: söz yetmediğinde göstermek.

🪵 Çubuk denemesi

Çiftçinin yaptığı deneme adım adım şöyledir:

• Oğullarından bahçeye çıkıp çubuk toplamalarını ister. Çocuklar çubuk toplayıp getirir.
• Baba bütün çubukları kucağına alır, sonra bir ip ister. En küçük oğlan hemen ip getirir.
• Baba çubukları iple birbirine bağlar ve çocukların eline verir: "Elinizdeki çubukları kırın!"
• Önce en büyük ağabey bütün gücüyle uğraşır, kıramaz. Çubuklar elden ele geçer; dört çocuğun hiçbiri kıramaz.
• Çocuklar "Biz bunları kıramıyoruz baba." deyip çubukları geri verir.
• Baba ipi çözer ve her birinin eline birer tane çubuk verir: "Şimdi de bu çubukları kırın."
• Bu kez çocuklar tek çubuğu kolayca kırar ve gülüşürler: "Çubuk bir tane olunca hemen kırılıyor."

Babanın çıkardığı sonuç:

Baba bunu kardeşlere benzetir: Eğer birlik olursanız, birbirinize destek olursanız kimse size zarar veremez. Ama çekişir, kavga eder, birbirinizi yalnız bırakırsanız tek çubuklar gibi olursunuz; kolayca yıkılır, zorluklara yenik düşersiniz.

O anda çocuklar hatalarını anlar, hepsi boyunlarını büker (utanır). O günden sonra bir daha kavga etmezler; birbirleriyle iyi geçinir ve her zaman yardım ederler.

Masalın karşılığı olan atasözleri: Birlikten kuvvet doğar. / Bir elin nesi var, iki elin sesi var. / Yalnız taştan duvar olmaz.

📝 Örneklendirme ve eş anlamlı kelimeler

Bu metinle birlikte örneklendirme çalışılır.

Örneklendirme, bir düşüncenin daha iyi anlaşılması için konuyla ilgili örnek verilerek somutlaştırılmasıdır.

Örneklendirmenin işaretleri: örneğin, mesela, söz gelimi, gibi, ... vardır.

Dikkat: çiftçinin çubuk denemesi de bir örneklendirmedir; sözle anlatılamayan şey örnekle gösterilmiştir.

Metinle birlikte eş anlamlı kelimeler de tekrar edilir:

Ayrıca noktalama işaretleri birlikte çalışılır. Örnek: bir kişinin sözü aktarılırken sözün başına ve sonuna tırnak işareti konur, cümle nokta ile biter:

• Atatürk, "Yurtta sulh, cihanda sulh." sözünü söylemiştir.