📖 Zamane Kedisi Fıldır: Yatıya Misafir

🐱 Anlatıcı: kendini insan sanan bir kedi

Metnin anlatıcısı Fıldır adlı bir ev kedisidir. Özellikleri metnin başında verilir:

• Misket gözlü, kısa bacaklı, uzun beyaz tüyleri olan bir ev kedisi.
• Yavruyken geldiği bu evde, evin çocukları Can ve Canan'a özendiği için kendisini insan gibi görmektedir.

Bu, metnin bütün gülmecesini doğurur. Fıldır "bizimkiler", "abim", "ablam", "babaannem" der; sofraya oturur, misafir bekler.

Anlatım birinci kişi ağzındadır: "koştum", "dedim", "uyandım".

Metinde hayalî öge şudur: bir kedinin insan gibi düşünüp konuşması ve anlatıcı olması. Olayların kendisi (ramazan hazırlığı, sahur, iftar) gerçektir.

😹 Yanlış anlama: Ramazan kim?

Metnin en eğlenceli yanı Fıldır'ın bir yanlış anlamasıdır.

Olay şöyle gelişir:

• Fıldır evdekilerin son günlerde pek telaşlı olduğunu fark eder. Bir misafir gelecektir; yatıya kalacak, hatta tam bir ay onlarla olacaktır.
• Fıldır buna sevinir: gün boyu evde sıkılmaktadır, abisiyle ablası okuldadır. Bu misafirle oynayacağını düşünür.
• Beklediği misafirin adı Ramazan'dır.
• Akşam kapı çalınca herkesten önce Fıldır koşar. Ama gelen babaannedir. Fıldır'ın gözü hâlâ "Ramazan"ı aramaktadır: "Geleceğim deyip neden gelmemişti ki?"
• Sonra ayrıca "Bayram diye biri" gelecek, o da onlara katılacaktır.

Yani Fıldır ramazan ayını ve bayramı birer kişi sanmaktadır. Buna dilde kişileştirme denir; burada bir yanlış anlamadan doğan gülmece olarak kullanılmıştır.

Fıldır yine de üzülmez: babaannesini çok sever ve çok özlemiştir. Hemen ayaklarına dolanıp "Hoş geldin." der. Babaannenin yere bıraktığı büyükçe el çantasından gelen cazip kokular gözünü parlatır.

Cazip, çekici, insanın ilgisini çeken demektir.

🌙 Eski ramazanlar: babaannenin anlattıkları

Fıldır, gece mutfaktan gelen harika kokulara karşı koyamayıp uyanır ve ev halkının sahur için masaya oturduğunu görür. Annesinin hazırladığı gözlemelerin kokusu mutfağı sarmıştır.

Babaanne şakayla "Fıldır da oruç tutacakmış" der; Canan ise "Fıldır böcek tutar, kuş tutar ama oruç tutamaz" diye düzeltir. Çünkü Fıldır saat başı mama kabının önünde biter, hiçbir öğününü atlamaz.

Sonra çocuklar babaanneden eski ramazanları anlatmasını isterler. Babaannenin çocukluğu kalabalık ailesiyle geniş bir konakta geçmiştir:

Dikkat: erzak sepetleri süslenerek, güler yüzle ve tatlı dille kapılarına götürülürdü. Yani yardım, nasıl verildiğiyle de değerlidir.

Ramazan geceleri:

• Misafirsiz iftar sofrası hiç olmazdı; kalabalık sofralarda muhabbetle iftar edilirdi.
• Sonrasında topluca teravih namazları kılınırdı.
• Arkasından tatlı ikramı başlar, şerbetler ve çaylar içilir, diş kiraları dağıtılırdı.

Diş kirası nedir? Babaannenin tanımıyla: eski bir âdettir; davet edilen misafirlere küçük hediyeler hazırlanır ve davete icabet ettikleri için bir çeşit teşekkür hediyesi olarak verilirdi.

İcabet etmek, bir davete uymak, çağrıya gitmek demektir.

🍲 Bugünün ramazanı ve metnin iletisi

Metnin sonunda bugünün iftarı anlatılır:

• İftar saati yaklaşmış, masa birbirinden nefis yiyeceklerle donanmıştır.
• Abi pide kuyruğuna girip dumanı tüten pidelerle dönmüştür.
• Baba imsakiyeye bakıp "Ezana son on dakika" demektedir.
• O sırada kapı çalar, Ayşe teyzeler gelmiştir; anne çorbaları doldururken onları masaya buyur eder.
• Çaylar içilip tatlılar yenir; tıpkı babaannenin çocukluk geceleri gibi tatlı muhabbetler edilir.

İmsakiye, ramazanda sahur ve iftar saatlerini gösteren takvimdir.

Fıldır'ın son sözü metnin iletisini verir: "Ramazan denen misafir eskidikçe daha mı güzelleşirdi bilmem ama bence şu yaşadığımız hâli de yeterince güzeldi."

Yani:

• Gelenekler zamanla değişir; konak yerine daire, kiler yerine market olur.
• Ama özü değişmez: paylaşmak, misafir ağırlamak, ihtiyaç sahibini hatırlamak, birlikte sofraya oturmak.
• Bu yüzden bugünün geleneği de değerlidir; eskiyi özlemek, bugünü küçümsemek anlamına gelmez.

Metnin bölümleri de çalışılır: bir metin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Bu metinde babaannenin anlattığı eski ramazanlar gelişme bölümünün içinde ayrı bir anı olarak yer alır.