🧬 Tek Karakter Çaprazlamaları
Tek Karakter Çaprazlamaları, 8. Sınıf Fen Bilimleri dersinin 2. ünitesi "DNA ve Genetik Kod" içindeki konulardan biri. Ünite oyununda bu konudan 100 soru var. Aşağıda kısa konu anlatımı ve çözümlü 8 örnek soru bulursun. Soruları hemen çözebilirsin — üyelik gerekmez.
📖 Tek Karakter Çaprazlamaları konu anlatımı
2 dakikada okunur · 8. Sınıf Fen Bilimleri
Canlıların özellikleri anne ve babadan gelen genler ile yavrulara aktarılır. Tek karakter çaprazlamasında yalnızca bir özelliğin (örneğin bezelyede tohum renginin) yavrulara nasıl geçtiğini inceler ve yavrularda hangi özelliklerin hangi olasılıkla görüleceğini hesaplarız.
🧬 Temel kavramlar
- Gen: Bir özelliği belirleyen kalıtım birimi. Her özellik için biri anneden, biri babadan gelen iki gen bulunur.
- Baskın gen (büyük harf, S): Tek başına bulunduğunda bile etkisini gösterir.
- Çekinik gen (küçük harf, s): Etkisini yalnızca iki tane bir arada olduğunda (ss) gösterir.
- Genotip: Genlerin harflerle gösterimi (SS, Ss, ss). Fenotip: Dışarıdan görülen özellik (sarı, yeşil).
- Saf döl (arı döl): Aynı iki geni taşıyan birey (SS veya ss). Melez: Farklı iki geni taşıyan birey (Ss).
🟨 Çaprazlama tablosu (Punnett karesi)
1. Ebeveynlerin genotipleri yazılır.
2. Her ebeveynin üreme hücrelerine (gametlerine) genlerinden yalnızca biri geçer; bunlar tablonun kenarlarına yazılır.
3. Kutular, satır ve sütundaki genler birleştirilerek doldurulur.
4. Her kutu, oluşabilecek bir yavrunun genotipidir; olasılıklar kutulara bakılarak hesaplanır.
🌱 Mendel ve bezelye
Kalıtımın temel kurallarını bezelyelerle yaptığı deneylerle ortaya koyan bilim insanı Gregor Mendel'dir. Bezelyede sarı tohum rengi (S), yeşil tohum rengine (s) baskındır. Bu nedenle SS ve Ss genotipli bezelyelerin tohumları sarı, yalnızca ss genotipli olanlarınki yeşildir.
🧩 Örnekle anlayalım
Bezelyede sarı tohum rengi (S), yeşil tohum rengine (s) baskındır. SS genotipli bir bezelye ile Ss genotipli bir bezelye çaprazlanıyor. Oluşacak bezelyelerin genotip ve fenotip oranlarını bulunuz.
Çözümü göster
1. Gametler: SS bezelyeden S ve S; Ss bezelyeden S ve s
2. Tablo kutuları: SS, Ss, SS, Ss
3. Genotip oranı: 1/2 SS (saf döl) : 1/2 Ss (melez)
4. Her kutuda en az bir S olduğu için fenotip: hepsi (%100) sarı tohumlu
5. Yeşil tohumlu bezelye oluşma olasılığı: %0
⚠️ Sık yapılan hatalar
- "Melez bireyde iki özellik birden görülür" yanlıştır. Ss genotipli bezelyede baskın gen etkisini gösterir; tohum yalnızca sarıdır.
- "İki sarı tohumlu bezelyeden yeşil tohumlu bezelye oluşamaz" yanlıştır. İki ebeveyn de melezse (Ss × Ss), her ikisinden s geni gelebilir ve ss genotipli yeşil tohumlu bezelye oluşabilir.
✏️ Tek Karakter Çaprazlamaları soruları
Şıkka dokun, doğru mu yanlış mı hemen gör; altında çözümü çıkar. Üyelik gerekmez.
1. Bir özelliği belirleyen kalıtım birimine ne ad verilir?
Her özellik için iki tane bulunur.
Ad gendir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Gen
Her özellik için iki tane bulunur.
Ad gendir.
2. Melez bireyde iki özelliğin birden görüldüğü görüşü nasıl değerlendirilir?
Baskın gen etkisini gösterir.
Bu görüş yanlıştır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Yanlış
Baskın gen etkisini gösterir.
Bu görüş yanlıştır.
3. Çekinik özelliğin ancak çift gende görülmesinin nedeni nedir?
Yalnız ss genotipinde görünür.
Neden baskın genin etkisini bastırmasıdır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Baskın genin etkisini bastırması
Yalnız ss genotipinde görünür.
Neden baskın genin etkisini bastırmasıdır.
4. Harf gösteriminin kalıtım anlatımında tercih edilmesinin nedeni nedir?
Baskın büyük, çekinik küçük harftir.
Neden genlerin kısa yazılabilmesidir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Genlerin kısa yazılabilmesi
Baskın büyük, çekinik küçük harftir.
Neden genlerin kısa yazılabilmesidir.
5. Dışarıdan görülen özelliğe verilen ad sorulmaktadır. Bu ad hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Dışarıdan görülen özelliğe fenotip denir.
Genlerin harflerle gösterimi ise genotiptir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Fenotip
Dışarıdan görülen özelliğe fenotip denir.
Genlerin harflerle gösterimi ise genotiptir.
6. Baskın genin gösterilme biçimi sorulmaktadır. Bu biçim hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Baskın gen büyük harfle gösterilir.
Çekinik gen ise küçük harfle gösterilir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Büyük harfle
Baskın gen büyük harfle gösterilir.
Çekinik gen ise küçük harfle gösterilir.
7. Bir derste ss genotipli iki bezelye çaprazlanmaktadır. Yeşil tohumlu yavru oranı hangi seçenektedir?
Dört kutudan birinde ss genotipi oluşur.
Bu yüzden yeşil tohumlu yavru oranı yüzde yirmi beştir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: 25 oranında
Dört kutudan birinde ss genotipi oluşur.
Bu yüzden yeşil tohumlu yavru oranı yüzde yirmi beştir.
8. Ss ve Ss çaprazlamasında saf döl yavru oranı sorulmaktadır. Bu oran hangi seçenektedir?
Kutular SS, Ss, Ss ve ss biçiminde oluşur.
SS ve ss saf döl olduğu için saf döl oranı yüzde ellidir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: 50 oranında
Kutular SS, Ss, Ss ve ss biçiminde oluşur.
SS ve ss saf döl olduğu için saf döl oranı yüzde ellidir.
📝 Bu konu hangi yazılıda çıkar?
MEB'in ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre bu ünite şu yazılılarda sorulur. Okulundaki zümre tablodaki senaryolardan birini seçer.