🧬 Biyoteknolojinin Olumlu ve Olumsuz Yönleri

✅ Olumlu yönleri

Tarım ve gıdada:

• Bitkiler, onlara zarar verenlere karşı dirençli hâle getirilebilir. Bitki üzerinde yaşayan bakterilerin yapısı değiştirilerek bitki böceklere karşı dayanıklı yapılabilir.
• Raf ömrü uzun gıdalar elde edilmiştir.
• Meyveli yoğurt gibi ürünler üretilmiştir.
• Tohum ve meyve verimi artırılmıştır.

Hayvancılıkta: et ve süt verimi yüksek ırklar elde edilmiştir.

Sağlıkta: antibiyotik, vitamin ve hormonlar elde edilmiştir; gen tedavisi yöntemiyle bazı hastalıkların tedavisi yapılmaktadır.

Çevrede: petrol taşıyan tankerlerin kaza yapması sonucu denize sızan petrolün temizlenmesinde bazı bakterilerden yararlanılmaktadır.

🌾 Altın pirinç: en bilinen olumlu örnek

Beyaz pirinçte, A vitamininin öncü maddesi olan beta karoten bulunmaz. Beyaz pirinç Afrika ve bazı Asya ülkelerinde çok tüketildiği için bu ülkelerde A vitamini eksikliğinden kaynaklanan gece körlüğü yaygındır.

Bilim insanları beyaz pirince nergis bitkisinden beta karoten üretiminden sorumlu geni aktararak altın pirinci elde etmiştir. Bu pirincin besin değeri çok yüksektir ve A vitamini bakımından zengin olduğu için gece körlüğüyle mücadelede kullanılmıştır.

Bu örnek, biyoteknolojinin bir sağlık sorununu nasıl çözebildiğini gösterir.

⚠️ Olumsuz yönleri

• Alerji riski: soya fasulyesinde besin değerini artırmak için Brezilya fındığından aktarılan bir protein, soya fasulyesini tüketen insanlarda alerjik reaksiyonlara neden olmuştur; bu kişilerde kaşıntı ve kızarıklar oluşmuştur.
• Besin zincirine zarar: genetiği değiştirilmiş bitkiler, onlarla beslenen böceklerin zarar görmesine ve sayılarının azalmasına neden olur.
• Toprak kirliliği: genetik yapısı değiştirilmiş bitkiler toksik madde üretebilir ve bu maddeler toprağa karışabilir. Bu durumda toprak kirlenir ve topraktaki bazı canlılar zarar görebilir.

🔬 Diğer biyoteknoloji uygulamaları

• Yapay seçilim: insanlar tarafından istenilen özelliklere sahip bireylerin seçilmesi, seçilen bireylerin çaprazlanması sonucu istenilen özellikte bitki ve hayvan ırklarının elde edilmesi sürecidir. Yabani hardalın yapay seçilimi sonucunda brokoli, Brüksel lahanası ve karnabahar elde edilmiştir.
• Islah: yapay seçilimle bir hayvan ya da bitki türünden daha fazla verim alınabilecek bireylerin elde edilmesidir. Patlıcan ve muz gibi canlılar yapay seçilim ve ıslahla daha verimli hâle gelmiştir.
• Mikroenjeksiyon: sperm kalitesinin veya sayısının az olması, yumurta zarının kalın olması gibi nedenlerle doğal yolla döllenme gerçekleşmezse, spermler özel iğne yardımıyla laboratuvar ortamında yumurta hücresine aktarılır.
• Aşılama: babadan alınan spermlerin bir enjeksiyonla annenin rahmine aktarılmasıdır. Bu yöntemle döllenme şansı artar.