⚔️ Büyük Millet Meclisine Karşı Ayaklanmalar
Büyük Millet Meclisine Karşı Ayaklanmalar, 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinin 2. ünitesi "Millî Uyanış" içindeki konulardan biri. Ünite oyununda bu konudan 100 soru var. Aşağıda kısa konu anlatımı ve çözümlü 8 örnek soru bulursun. Soruları hemen çözebilirsin — üyelik gerekmez.
📖 Büyük Millet Meclisine Karşı Ayaklanmalar konu anlatımı
2 dakikada okunur · 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük
TBMM açıldıktan kısa süre sonra Anadolu'nun çeşitli yerlerinde meclise karşı ayaklanmalar çıktı. Bu ayaklanmalar, düşmanla savaşan Millî Mücadele'yi içeriden zayıflattı; meclis de bunları bastırmak için önemli kararlar aldı.
❓ Ayaklanmaların nedenleri
- İstanbul Hükûmeti'nin ve İtilaf Devletleri'nin halkı meclise karşı kışkırtması
- Savaşlardan yorulan halkın yeni bir savaşa girmek istememesi
- Otorite boşluğu ve bazı kişilerin kendi çıkarlarını düşünmesi
- Azınlıkların bağımsız devlet kurma isteği
- Bazı Kuvâ-yı Millîye liderlerinin düzenli orduya katılmak istememesi
🗂️ Ayaklanmaların grupları
- İstanbul Hükûmeti ve İtilaf Devletleri'nin kışkırttıkları: Anzavur ayaklanmaları gibi. İstanbul Hükûmeti, Kuvâ-yı Millîye'ye karşı Kuvâ-yı İnzibatiye adlı bir ordu da kurdu.
- Azınlıkların çıkardıkları: Karadeniz'deki Pontus Rumlarının ayaklanmaları gibi.
- Kuvâ-yı Millîyecilerin çıkardıkları: Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe ayaklanmaları. Çerkez Ethem yenilince Yunanlara sığındı.
⚖️ TBMM'nin aldığı önlemler
- Hıyanet-i Vataniye Kanunu (Nisan 1920): Meclise karşı çıkanlar vatan haini sayıldı.
- İstiklal Mahkemeleri (Eylül 1920): Önce asker kaçaklarını yargılamak için kuruldu, sonra ayaklanmalara katılanları da yargıladı. Kararları hemen uygulanırdı.
- İstanbul'dan meclis aleyhine verilen fetvaya karşı Ankara Müftüsü Rifat Börekçi ve Anadolu'daki din adamları, Millî Mücadele'yi destekleyen bir karşı fetva yayımladı.
- Ayaklanmalar düzenli birliklerle bastırıldı.
🧩 Örnekle anlayalım
TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların Millî Mücadele'yi nasıl olumsuz etkilediğini iki örnekle açıklayınız.
Çözümü göster
- Ayaklanmaları bastırmak için asker ve silah iç bölgelere gönderildi; bu sırada Yunan ordusu Batı Anadolu'da ilerleme fırsatı buldu.
- Düzenli ordunun kurulması gecikti; ayrıca ayaklanmalarda kardeş kanı döküldü, can ve mal kaybı yaşandı.
⚠️ Sık yapılan hatalar
- "İstiklal Mahkemeleri İstanbul Hükûmeti tarafından kuruldu" yanlıştır. TBMM tarafından kuruldu ve meclis adına yargılama yaptı.
- "Bütün ayaklanmalar azınlıklar tarafından çıkarıldı" yanlıştır. İstanbul Hükûmeti'nin kışkırtmasıyla ve bazı Kuvâ-yı Millîye liderlerince çıkarılan ayaklanmalar da vardır.
✏️ Büyük Millet Meclisine Karşı Ayaklanmalar soruları
Şıkka dokun, doğru mu yanlış mı hemen gör; altında çözümü çıkar. Üyelik gerekmez.
1. Meclise karşı çıkanları vatan haini sayan kanunun adı nedir?
Kanun Nisan bin dokuz yüz yirmide çıkarıldı.
Adı Hıyanet-i Vataniye Kanunudur.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Hıyanet-i Vataniye Kanunu
Kanun Nisan bin dokuz yüz yirmide çıkarıldı.
Adı Hıyanet-i Vataniye Kanunudur.
2. Bazı Kuvâ-yı Millîye liderlerinin ayaklanma nedeni nedir?
Çerkez Ethem buna örnektir.
Neden düzenli orduya katılmak istememesidir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Düzenli orduya katılmak istememesi
Çerkez Ethem buna örnektir.
Neden düzenli orduya katılmak istememesidir.
3. Ayaklanmaların Millî Mücadele için tehlikeli sayılmasının nedeni nedir?
Düşmanla savaş sürüyordu.
Neden bu bozmadır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Cephe gerisini bozması
Düşmanla savaş sürüyordu.
Neden bu bozmadır.
4. Çerkez Ethemin Yunanlara sığınmasının anlamı nedir?
Ayaklanması bastırılmıştı.
Anlam bu ayrılmadır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Millî çizgiden ayrılması
Ayaklanması bastırılmıştı.
Anlam bu ayrılmadır.
5. İstanbul Hükûmeti'nin kışkırtmasıyla çıkan ayaklanma sorulmaktadır. Bu ayaklanma hangi seçenektedir?
Anzavur ayaklanmaları İstanbul Hükûmeti ve İtilaf Devletleri'nin kışkırtmasıyla çıkmıştır.
Pontus ayaklanmaları ise azınlıklarca çıkarılmıştır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Anzavur ayaklanmaları
Anzavur ayaklanmaları İstanbul Hükûmeti ve İtilaf Devletleri'nin kışkırtmasıyla çıkmıştır.
Pontus ayaklanmaları ise azınlıklarca çıkarılmıştır.
6. İstanbul'dan verilen fetvaya karşı yapılan iş sorulmaktadır. Bu iş hangi seçenektedir?
İstanbul'dan meclis aleyhine verilen fetvaya karşı Ankara'dan karşı fetva yayımlandı.
Bu fetva Millî Mücadele'yi destekliyordu.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Karşı fetva yayımlanması
İstanbul'dan meclis aleyhine verilen fetvaya karşı Ankara'dan karşı fetva yayımlandı.
Bu fetva Millî Mücadele'yi destekliyordu.
7. Hıyanet-i Vataniye Kanunu ile İstiklal Mahkemelerinin ortak yönü sorulmaktadır. Bu ortak yön hangi seçenektedir?
Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri TBMM'nin aldığı önlemlerdir.
İkisi de ayaklanmalara karşı kullanıldı.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: TBMM'nin önlemleri olması
Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri TBMM'nin aldığı önlemlerdir.
İkisi de ayaklanmalara karşı kullanıldı.
8. Ayaklanmalara karşı alınan önlemlerin sayısı bakımından değerlendirme sorulmaktadır. Bu değerlendirme hangi seçenektedir?
Kanun ve mahkemeler hukuki, düzenli birlikler askerî önlemdir.
Ayrıca karşı fetva yayımlanmıştır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Hem hukuki hem askerî önlem
Kanun ve mahkemeler hukuki, düzenli birlikler askerî önlemdir.
Ayrıca karşı fetva yayımlanmıştır.
📝 Bu konu hangi yazılıda çıkar?
MEB'in ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre bu ünite şu yazılılarda sorulur. Okulundaki zümre tablodaki senaryolardan birini seçer.