♻️ Fotosentez

🌱 Girenler ve çıkanlar

Su + Karbondioksit ──(ışık)──> Besin (glikoz) + Oksijen

Kullanılanlar (girenler):

• Su → topraktan alınır
• Karbondioksit → havadan alınır
• Işık → olayın gerçekleşmesi için gereklidir

Üretilenler (çıkanlar):

• Besin (glikoz)
• Oksijen

Gerçekleştiği yer: kloroplast

Bu dört maddeyi (su, karbondioksit → glikoz, oksijen) yönleriyle birlikte ezberlemek konunun temelidir; solunumda bunların tam tersi olduğunu göreceksiniz.

🍽️ Besin zincirindeki yeri

Bitkiler üretici canlılar grubunda olduğu için kendi besinlerini üretir ve besin zincirinin ilk basamağında yer alır.

Besin zincirinin 2. basamağındaki canlılar ise üretici canlıları tüketerek enerji ihtiyaçlarını karşılar.

Bu yüzden üretici canlıların sayısının azalması:
1. Öncelikle 1. dereceden tüketicilerin sayısını etkiler.
2. Sonra dolaylı olarak diğer tüketici canlıların sayısını etkiler.

Yani üreticilere gelen bir zarar, zincirin tamamına yayılır.

💡 Fotosentez hızına etki eden faktörler

Su miktarı, sıcaklık, ışık rengi ve ışık şiddeti fotosentez hızını etkiler.

1. Su miktarı: Su, fotosentezin gerçekleşmesi için gerekli maddelerden biridir. Bitkinin hücrelerinde suyun belirli bir miktara ulaşmasıyla fotosentez başlar. Ortamdaki su miktarının artışı fotosentez hızını belirli bir değere kadar artırır; bu değerden sonra fotosentez hızı sabitlenir.

2. Sıcaklık: Fotosentezde bazı enzimler görev alır. Bu enzimler protein yapısında olduğundan belirli bir sıcaklıktan sonra yapısı bozulur ve fotosentez hızı yavaşlar. Yani sıcaklık artışı bir noktaya kadar yararlı, sonra zararlıdır.

3. Işığın rengi: Bitkiler en hızlı fotosentezi kırmızı ve mor ışıkta, en yavaş fotosentezi yeşil ışıkta yapar. Nedeni: bitkiler yeşil ışığın büyük bir kesimini yansıtır, çok az bir kısmını soğurur. (Zaten bitkilerin yeşil görünmesinin sebebi de budur.)

4. Işığın şiddeti: Işık şiddeti arttığında fotosentez hızı belirli bir değere kadar artar, sonra sabitlenir.

📈 Grafiklerin iki tipi

Fotosentez grafikleri iki şekilde olur; hangisinin ne zaman çıktığını bilmek işinizi kolaylaştırır:

Tip 1 — Artar, sonra sabitlenir: su miktarı ve ışık şiddeti

hız │    ────────
    │   ╱
    │  ╱
    └─────────── su / ışık şiddeti

Tip 2 — Artar, en yüksek değere ulaşır, sonra düşer: sıcaklık

hız │    ╱╲
    │   ╱  ╲
    │  ╱    ╲
    └─────────── sıcaklık

Sıcaklığın düşmeye başlamasının sebebi enzimlerin yapısının bozulmasıdır.

🔬 Yapay ışık altında fotosentez

Bitkiler yalnız Güneş ışığıyla değil, yapay ışık kaynağı altında da fotosentez yapabilir.

Bilim insanları farklı renklerde ışık veren LED lambaların ışığında marul yetiştirmiş ve bu bitkilerin yetiştirildiği ışık rengine göre farklı ağırlıkta olduğunu görmüştür.

Bunun sebebi, ışık renginin fotosentez hızını etkilemesidir: kırmızı ve mor ışıkta yetişen bitki daha hızlı fotosentez yaptığı için daha çok besin üretir ve daha çok gelişir.