10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı
Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 3. senaryoya göre (6 soru) · Toplam 100 puan
Ad Soyad:Sınıf:No:Puan:
1.Hücrelerde enerji gerektiren olaylarda doğrudan kullanılan molekül ATP'dir.
a) ATP molekülünü oluşturan üç temel yapıyı yazınız. (6 puan)
b) ATP'nin hidrolizi ile enerji açığa çıkmasını kelime denklemiyle gösteriniz. (4 puan)
c) Hücreler enerjiyi uzun süre ATP olarak depolamaz; enerjiyi glikojen, nişasta ya da yağ gibi moleküllerde depolar. Bunun iki nedenini yazınız. (6 puan)(16 puan)
a) ATP molekülünü oluşturan üç temel yapıyı yazınız. (6 puan)
b) ATP'nin hidrolizi ile enerji açığa çıkmasını kelime denklemiyle gösteriniz. (4 puan)
c) Hücreler enerjiyi uzun süre ATP olarak depolamaz; enerjiyi glikojen, nişasta ya da yağ gibi moleküllerde depolar. Bunun iki nedenini yazınız. (6 puan)(16 puan)
2.Aşağıdaki olaylarda ATP üretilir mi, tüketilir mi, yoksa ATP kullanılmaz mı? Her olay için yazınız. (Her olay 2 puan)
I. Hücresel solunum
II. Kas kasılması
III. Bir maddenin derişimin az olduğu yerden çok olduğu yere aktif taşımayla geçmesi
IV. Oksijenin hücre zarından difüzyonla geçmesi
V. Ribozomda protein sentezi
VI. Fotosentezin ışığa bağımlı tepkimeleri
VII. Fotosentezin ışıktan bağımsız tepkimeleri (Calvin döngüsü)
VIII. Sinir hücresinde uyartı iletimi sırasında iyon pompalarının çalışması(16 puan)
I. Hücresel solunum
II. Kas kasılması
III. Bir maddenin derişimin az olduğu yerden çok olduğu yere aktif taşımayla geçmesi
IV. Oksijenin hücre zarından difüzyonla geçmesi
V. Ribozomda protein sentezi
VI. Fotosentezin ışığa bağımlı tepkimeleri
VII. Fotosentezin ışıktan bağımsız tepkimeleri (Calvin döngüsü)
VIII. Sinir hücresinde uyartı iletimi sırasında iyon pompalarının çalışması(16 puan)
3.Deney 1: Bir öğrenci, içinde su bitkisi (Elodea) bulunan bir deney tüpünü ışık kaynağından farklı uzaklıklara koyuyor ve bitkiden bir dakikada çıkan gaz kabarcıklarını sayıyor. Sıcaklık ve sudaki karbondioksit miktarı her denemede aynı tutuluyor.
a) Bu deneyde bağımsız ve bağımlı değişkenleri yazınız. (4 puan)
b) Verilerden çıkarılacak sonucu ve kabarcıklarda toplanan gazın adını yazınız. (6 puan)
c) Suya bir miktar sodyum bikarbonat (karbondioksit kaynağı) eklenirse 10 cm'deki kabarcık sayısında nasıl bir değişim beklenir? Nedenini yazınız. (4 puan)
Deney 2: Önceden 2 gün karanlıkta bekletilmiş bir bitkinin bir yaprağının bir kısmı alüminyum folyoyla kapatılıyor ve bitki birkaç saat ışıkta bekletiliyor. Yaprak koparılıp klorofili alkolle uzaklaştırıldıktan sonra iyot çözeltisi damlatılıyor.
d) Yaprağın folyolu ve folyosuz kısımlarında ne gözlenir? Bu sonuç fotosentezle ilgili neyi kanıtlar? (6 puan)(20 puan)
a) Bu deneyde bağımsız ve bağımlı değişkenleri yazınız. (4 puan)
b) Verilerden çıkarılacak sonucu ve kabarcıklarda toplanan gazın adını yazınız. (6 puan)
c) Suya bir miktar sodyum bikarbonat (karbondioksit kaynağı) eklenirse 10 cm'deki kabarcık sayısında nasıl bir değişim beklenir? Nedenini yazınız. (4 puan)
Deney 2: Önceden 2 gün karanlıkta bekletilmiş bir bitkinin bir yaprağının bir kısmı alüminyum folyoyla kapatılıyor ve bitki birkaç saat ışıkta bekletiliyor. Yaprak koparılıp klorofili alkolle uzaklaştırıldıktan sonra iyot çözeltisi damlatılıyor.
d) Yaprağın folyolu ve folyosuz kısımlarında ne gözlenir? Bu sonuç fotosentezle ilgili neyi kanıtlar? (6 puan)(20 puan)
4.Aşağıdaki canlılarda görülen sindirim çeşidini (hücre içi, hücre dışı ya da her ikisi) yazınız ve kısaca açıklayınız. (Her canlı 4 puan)
a) Amip
b) Hidra
c) Şapkalı mantar
d) İnsan(16 puan)
a) Amip
b) Hidra
c) Şapkalı mantar
d) İnsan(16 puan)
5.a) Mekanik sindirim ile kimyasal sindirim arasındaki farkı açıklayınız. (4 puan)
b) Aşağıdaki olayların mekanik mi kimyasal mı sindirim olduğunu yazınız. (10 puan)
I. Besinin dişlerle parçalanması
II. Tükürükteki enzimin nişastayı maltoza parçalaması
III. Safranın yağları küçük damlacıklara ayırması
IV. Midenin kasılarak besini karıştırması
V. Midede proteinlerin enzimle daha küçük parçalara ayrılması
c) Kimyasal sindirimde su neden kullanılır? (2 puan)(16 puan)
b) Aşağıdaki olayların mekanik mi kimyasal mı sindirim olduğunu yazınız. (10 puan)
I. Besinin dişlerle parçalanması
II. Tükürükteki enzimin nişastayı maltoza parçalaması
III. Safranın yağları küçük damlacıklara ayırması
IV. Midenin kasılarak besini karıştırması
V. Midede proteinlerin enzimle daha küçük parçalara ayrılması
c) Kimyasal sindirimde su neden kullanılır? (2 puan)(16 puan)
6.a) Planarya ile toprak solucanının sindirim sistemlerini, sindirim boşluğunun açıklık sayısı bakımından karşılaştırınız. İki açıklıklı sindirim kanalının bir üstünlüğünü yazınız. (6 puan)
b) Kuşların dişleri yoktur. Kuşlarda kursak ve taşlığın görevlerini yazınız. (4 puan)
c) İnek gibi geviş getiren hayvanlar selülozu kendi enzimleriyle sindiremedikleri hâlde selülozca zengin otlarla beslenebilir. Bunu midelerinin yapısıyla ilişkilendirerek açıklayınız. (6 puan)(16 puan)
b) Kuşların dişleri yoktur. Kuşlarda kursak ve taşlığın görevlerini yazınız. (4 puan)
c) İnek gibi geviş getiren hayvanlar selülozu kendi enzimleriyle sindiremedikleri hâlde selülozca zengin otlarla beslenebilir. Bunu midelerinin yapısıyla ilişkilendirerek açıklayınız. (6 puan)(16 puan)
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. a) Adenin (azotlu organik baz), riboz (5 karbonlu şeker), üç fosfat grubu
b) ATP + Su → ADP + Fosfat (Pi) + Enerji
c) Beklenen nedenlerden ikisi:
• ATP kararsız bir moleküldür; fosfatlar arasındaki bağlar kolayca hidroliz olur, uzun süre saklanamaz.
• ATP hücre zarından geçemez ve hücreler arasında taşınamaz; her hücre kendi ATP'sini üretir.
• ATP'nin taşıdığı enerji, glikoz ve yağ gibi depo moleküllerine göre çok azdır; depolamak için çok fazla ATP gerekir.
• ATP sürekli kullanılıp ADP'den yeniden üretilir (ATP-ADP döngüsü); hücrede birikmez.
Puanlama: a) 6 puan (her yapı 2); b) 4 puan (girenler 2, ürünler ve enerji 2); c) 6 puan (her doğru neden 3).
b) ATP + Su → ADP + Fosfat (Pi) + Enerji
c) Beklenen nedenlerden ikisi:
• ATP kararsız bir moleküldür; fosfatlar arasındaki bağlar kolayca hidroliz olur, uzun süre saklanamaz.
• ATP hücre zarından geçemez ve hücreler arasında taşınamaz; her hücre kendi ATP'sini üretir.
• ATP'nin taşıdığı enerji, glikoz ve yağ gibi depo moleküllerine göre çok azdır; depolamak için çok fazla ATP gerekir.
• ATP sürekli kullanılıp ADP'den yeniden üretilir (ATP-ADP döngüsü); hücrede birikmez.
Puanlama: a) 6 puan (her yapı 2); b) 4 puan (girenler 2, ürünler ve enerji 2); c) 6 puan (her doğru neden 3).
2. I. Hücresel solunum: ATP üretilir.
II. Kas kasılması: ATP tüketilir.
III. Aktif taşıma: ATP tüketilir.
IV. Difüzyon: ATP kullanılmaz (pasif taşıma).
V. Protein sentezi: ATP tüketilir (yapım tepkimesi).
VI. Işığa bağımlı tepkimeler: ATP üretilir (ışık enerjisiyle).
VII. Calvin döngüsü: ATP tüketilir (glikoz sentezi için).
VIII. İyon pompaları: ATP tüketilir.
Puanlama: 8 olay × 2 puan = 16 puan.
II. Kas kasılması: ATP tüketilir.
III. Aktif taşıma: ATP tüketilir.
IV. Difüzyon: ATP kullanılmaz (pasif taşıma).
V. Protein sentezi: ATP tüketilir (yapım tepkimesi).
VI. Işığa bağımlı tepkimeler: ATP üretilir (ışık enerjisiyle).
VII. Calvin döngüsü: ATP tüketilir (glikoz sentezi için).
VIII. İyon pompaları: ATP tüketilir.
Puanlama: 8 olay × 2 puan = 16 puan.
3. a) Bağımsız değişken: Lambanın uzaklığı (ışık şiddeti)
Bağımlı değişken: Bir dakikada çıkan kabarcık sayısı (fotosentez hızı)
b) Lamba uzaklaştıkça (ışık şiddeti azaldıkça) kabarcık sayısı azalmıştır; ışık şiddeti fotosentez hızını etkiler, ışık şiddeti arttıkça fotosentez hızı artar. Toplanan gaz oksijendir (O₂).
c) Kabarcık sayısının artması beklenir. Karbondioksit fotosentezin hammaddesidir; 10 cm'de ışık yeterli olduğundan CO₂ miktarının artması fotosentez hızını artırır.
d) Folyosuz kısım iyotla mavi-mor (koyu) renk verir, yani nişasta oluşmuştur. Folyolu kısım iyodun sarı-kahverengi rengini korur, nişasta oluşmamıştır. Sonuç: Fotosentez (ve nişasta üretimi) için ışık gereklidir. (Bitki önceden karanlıkta bekletildiği için yapraktaki eski nişasta tükenmiştir.)
Puanlama: a) 4 puan (her değişken 2); b) 6 puan (ilişki 4, gazın adı 2); c) 4 puan (artış 2, CO₂'nin hammadde olması 2); d) 6 puan (iki kısımdaki gözlem 4, sonuç 2).
Bağımlı değişken: Bir dakikada çıkan kabarcık sayısı (fotosentez hızı)
b) Lamba uzaklaştıkça (ışık şiddeti azaldıkça) kabarcık sayısı azalmıştır; ışık şiddeti fotosentez hızını etkiler, ışık şiddeti arttıkça fotosentez hızı artar. Toplanan gaz oksijendir (O₂).
c) Kabarcık sayısının artması beklenir. Karbondioksit fotosentezin hammaddesidir; 10 cm'de ışık yeterli olduğundan CO₂ miktarının artması fotosentez hızını artırır.
d) Folyosuz kısım iyotla mavi-mor (koyu) renk verir, yani nişasta oluşmuştur. Folyolu kısım iyodun sarı-kahverengi rengini korur, nişasta oluşmamıştır. Sonuç: Fotosentez (ve nişasta üretimi) için ışık gereklidir. (Bitki önceden karanlıkta bekletildiği için yapraktaki eski nişasta tükenmiştir.)
Puanlama: a) 4 puan (her değişken 2); b) 6 puan (ilişki 4, gazın adı 2); c) 4 puan (artış 2, CO₂'nin hammadde olması 2); d) 6 puan (iki kısımdaki gözlem 4, sonuç 2).
4. a) Amip: Hücre içi sindirim. Besini fagositozla alır, besin kofulu lizozomla birleşir ve sindirim hücre içinde gerçekleşir.
b) Hidra: Hem hücre dışı hem hücre içi sindirim. Besin önce sindirim boşluğunda salgılanan enzimlerle kısmen sindirilir (hücre dışı), sonra boşluğu döşeyen hücreler küçük parçaları alıp hücre içinde sindirir.
c) Şapkalı mantar: Hücre dışı sindirim. Enzimlerini besinin üzerine (hücre dışına) salgılar, sindirilen küçük molekülleri emer.
d) İnsan: Hücre dışı sindirim. Sindirim, sindirim kanalının boşluğunda enzimlerle gerçekleşir.
Puanlama: Her canlı 4 puan (doğru sindirim çeşidi 2, açıklama 2).
b) Hidra: Hem hücre dışı hem hücre içi sindirim. Besin önce sindirim boşluğunda salgılanan enzimlerle kısmen sindirilir (hücre dışı), sonra boşluğu döşeyen hücreler küçük parçaları alıp hücre içinde sindirir.
c) Şapkalı mantar: Hücre dışı sindirim. Enzimlerini besinin üzerine (hücre dışına) salgılar, sindirilen küçük molekülleri emer.
d) İnsan: Hücre dışı sindirim. Sindirim, sindirim kanalının boşluğunda enzimlerle gerçekleşir.
Puanlama: Her canlı 4 puan (doğru sindirim çeşidi 2, açıklama 2).
5. a) Mekanik sindirim: Besinlerin fiziksel olarak küçük parçalara ayrılmasıdır; molekülün kimyasal yapısı değişmez, enzim kullanılmaz. Kimyasal sindirim: Büyük organik moleküllerin enzimlerle yapı birimlerine (küçük moleküllere) parçalanmasıdır.
b) I. Mekanik
II. Kimyasal
III. Mekanik (fiziksel; safrada sindirim enzimi yoktur, yağları emülsiyon hâline getirir)
IV. Mekanik
V. Kimyasal
c) Kimyasal sindirim bir hidroliz olayıdır; büyük moleküllerdeki bağlar, araya su eklenerek koparılır.
Puanlama: a) 4 puan (her tanım 2); b) 10 puan (her doğru eşleştirme 2); c) 2 puan.
b) I. Mekanik
II. Kimyasal
III. Mekanik (fiziksel; safrada sindirim enzimi yoktur, yağları emülsiyon hâline getirir)
IV. Mekanik
V. Kimyasal
c) Kimyasal sindirim bir hidroliz olayıdır; büyük moleküllerdeki bağlar, araya su eklenerek koparılır.
Puanlama: a) 4 puan (her tanım 2); b) 10 puan (her doğru eşleştirme 2); c) 2 puan.
6. a) Planaryada sindirim boşluğu tek açıklıklıdır; ağız hem besin alma hem de sindirilmeyen artıkların atılması için kullanılır. Toprak solucanında sindirim kanalı iki açıklıklıdır (ağız ve anüs).
Üstünlük: Besin tek yönde ilerler; kanalın farklı bölümleri farklı görevlere özelleşir, aynı anda besin alınıp sindirim sürebilir ve artıklar ayrı açıklıktan atılır.
b) Kursak: Besinin geçici olarak depolandığı ve yumuşatıldığı yerdir.
Taşlık: Kalın kaslı yapısı ve içindeki küçük taşlarla besini öğüterek mekanik sindirimi sağlar (dişlerin görevini üstlenir).
c) Geviş getirenlerin midesi dört bölmelidir: işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden. İşkembede yaşayan mikroorganizmalar selülozu sindiren enzim üretir; hayvan ile bu mikroorganizmalar arasında yararlı ortak yaşam vardır. Besin ağıza geri getirilip yeniden çiğnenir (geviş getirme). Enzim salgılayan asıl mide şirdendir.
Puanlama: a) 6 puan (karşılaştırma 4, üstünlük 2); b) 4 puan (her yapı 2); c) 6 puan (dört bölmeli mide 2, mikroorganizmaların selülozu sindirmesi 3, şirdenin gerçek mide olması 1).
Üstünlük: Besin tek yönde ilerler; kanalın farklı bölümleri farklı görevlere özelleşir, aynı anda besin alınıp sindirim sürebilir ve artıklar ayrı açıklıktan atılır.
b) Kursak: Besinin geçici olarak depolandığı ve yumuşatıldığı yerdir.
Taşlık: Kalın kaslı yapısı ve içindeki küçük taşlarla besini öğüterek mekanik sindirimi sağlar (dişlerin görevini üstlenir).
c) Geviş getirenlerin midesi dört bölmelidir: işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden. İşkembede yaşayan mikroorganizmalar selülozu sindiren enzim üretir; hayvan ile bu mikroorganizmalar arasında yararlı ortak yaşam vardır. Besin ağıza geri getirilip yeniden çiğnenir (geviş getirme). Enzim salgılayan asıl mide şirdendir.
Puanlama: a) 6 puan (karşılaştırma 4, üstünlük 2); b) 4 puan (her yapı 2); c) 6 puan (dört bölmeli mide 2, mikroorganizmaların selülozu sindirmesi 3, şirdenin gerçek mide olması 1).