11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı

Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 3. senaryoya göre (6 soru) · Toplam 100 puan

Ad Soyad:Sınıf:No:Puan:

1.Aşağıda farklı canlıların uyaranlara verdiği tepkiler verilmiştir.

I. Tek hücreli öglena, göz lekesi sayesinde ışıklı bölgeye doğru yüzer.
II. Bazı bakteriler besin maddesinin yoğun olduğu bölgeye doğru hareket eder.
III. Pencere kenarındaki bir saksı bitkisinin gövdesi zamanla ışığa doğru eğilir.
IV. Sıcak bir cisme dokunan insan, düşünmeden elini hemen geri çeker.

a) Her olaydaki uyaranı yazınız. (4 puan)
b) I ve III numaralı tepkileri, tepkinin gerçekleşme biçimi (yer değiştirme ya da büyüme) ve hızı bakımından karşılaştırınız. (6 puan)
c) Uyaranlara tepki vermenin canlılar için önemini iki maddeyle açıklayınız. (4 puan)(14 puan)

2.Aşağıda bazı bitkisel hormonların etkileri verilmiştir. a-e maddelerindeki her etkinin hangi hormona ait olduğunu yazınız (her biri 3 puan, toplam 15 puan). f) maddesini cevaplayınız (3 puan).

a) Uç tomurcukta üretilir, hücre uzamasını sağlar; yan tomurcukların gelişmesini baskılar.
b) Hücre bölünmesini uyarır; yaprakların yaşlanmasını (sararmasını) geciktirir.
c) Gövde uzamasını ve tohumun çimlenmesini uyarır.
d) Kuraklıkta stomaların kapanmasını sağlar; tohumun uyku (dormansi) hâlini sürdürür.
e) Gaz hâlindedir; meyvelerin olgunlaşmasını hızlandırır.
f) a) şıkkındaki hormon, köklerde yüksek derişimde bulunduğunda hücre uzamasını nasıl etkiler?(18 puan)

3.Bir öğrenci aynı türden ve aynı boydaki üç fasulye bitkisiyle şu deneyi yapıyor:

Bitki 1: Hiçbir işlem yapılmıyor.
Bitki 2: Gövdenin uç tomurcuğu kesiliyor.
Bitki 3: Uç tomurcuğu kesiliyor ve kesik uca oksin içeren macun sürülüyor.

İki hafta sonra Bitki 2'de yan dalların belirgin şekilde geliştiği, Bitki 1 ve Bitki 3'te ise yan dalların az geliştiği gözleniyor.

a) Bitki 1 bu deneyde hangi amaçla kullanılmıştır? (3 puan)
b) Bitki 2 ve Bitki 3'ün sonuçlarını karşılaştırarak deneyden çıkarılacak sonucu yazınız. Bu olayın adı nedir? (8 puan)
c) Bahçıvanlar daha gür (dallı) bir çit elde etmek için bitkilerin uçlarını budar. Bu uygulamayı deney sonucuna göre açıklayınız. (5 puan)(16 puan)

4.Küstüm otunun yaprakçıklarına dokunulduğunda yaprakçıklar birkaç saniye içinde kapanır ve bir süre sonra yeniden açılır. Lale çiçekleri ise sıcak ortamda açılır, serin ortamda kapanır.

a) Bu iki hareketin genel adı nedir? Her biri hangi uyarana bağlı olarak gerçekleşir? (6 puan)
b) Küstüm otundaki hareketin hücre düzeyinde nasıl gerçekleştiğini açıklayınız. (5 puan)
c) Bu hareketleri, bitkilerin yönelme (tropizma) hareketlerinden ayıran iki özelliği yazınız. (5 puan)(16 puan)

5.a) Tek yönden ışık alan bir bitki gövdesinin ışığa doğru eğilmesini, oksin hormonunun dağılımını kullanarak açıklayınız. (6 puan)
b) Yatay olarak yere bırakılan bir fidede birkaç gün sonra kökün aşağıya, gövdenin yukarıya doğru büküldüğü görülür. Bu yönelmenin adını yazınız; kök ve gövde için yönelmenin olumlu (pozitif) mu olumsuz (negatif) mu olduğunu belirtiniz. (6 puan)
c) Aşağıdaki olaylarda görülen yönelme çeşitlerini yazınız. (6 puan)
I. Asma bitkisinin sülüklerinin bir desteğe dokununca etrafına sarılması
II. Polen tüpünün yumurtacığa doğru büyümesi
III. Köklerin topraktaki nemli bölgeye doğru uzaması(18 puan)

6.a) Aşağıdaki reseptör türlerinin hangi uyaranı algıladığını ve vücutta bulunduğu bir yeri yazınız. (10 puan)
Fotoreseptör, Mekanoreseptör, Kemoreseptör, Termoreseptör, Ağrı reseptörü
b) Gözün ağ tabakasında bulunan çubuk ve koni hücrelerini görevleri bakımından karşılaştırınız. (4 puan)
c) Karanlık bir odaya girdiğimizde eşyaların renklerini ayırt edemeyip yalnız şekillerini seçebilmemizin nedeni nedir? Görüntünün en net algılandığı bölge ile hiç görüntü oluşmayan bölgenin adlarını yazınız. (4 puan)(18 puan)

oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.

Cevap anahtarı

1. a) I. Işık II. Kimyasal madde (besin) III. Işık IV. Sıcaklık (ısı)
b) I. Öglena tüm vücuduyla yer değiştirerek ışığa yönelir (taksi hareketi); tepki hızlıdır (saniyeler-dakikalar).
III. Bitki yer değiştirmez; gövdenin gölgede kalan tarafındaki hücrelerin daha çok uzaması (farklı büyüme) ile ışığa doğru eğilir (fototropizma); tepki yavaştır (saatler-günler) ve kalıcıdır.
c) Beklenen fikirler:
• Besin, ışık, su gibi kaynaklara ulaşmayı sağlar.
• Tehlikelerden (yüksek sıcaklık, düşman, zararlı madde) korunmayı sağlar.
• Canlının çevresine uyum sağlamasına, hayatta kalmasına ve homeostaziye katkı sağlar.

Puanlama: a) 4 puan (her uyaran 1); b) 6 puan (I'in açıklaması 3, III'ün açıklaması 3; her birinde biçim 2, hız 1); c) 4 puan (her madde 2).

2. a) Oksin
b) Sitokinin
c) Giberellin
d) Absisik asit
e) Etilen
f) Kökler oksine gövdeden daha duyarlıdır; gövdede uzamayı artıran yüksek oksin derişimi kökte hücre uzamasını engeller (yavaşlatır).

Puanlama: a-e her doğru hormon 3 puan (15 puan); f) 3 puan: yalnız "engeller/azaltır" yazana 2 puan, kökün daha duyarlı olduğunu da belirtene 3 puan.

3. a) Kontrol grubudur; diğer bitkilerdeki değişimin yapılan işlemden kaynaklandığını anlamak için karşılaştırma amacıyla kullanılır.
b) Uç tomurcuğun kesilmesiyle yan dallar gelişmiştir; uç tomurcuk yerine oksin verildiğinde yan dalların gelişimi yine baskılanmıştır. Sonuç: Uç tomurcukta üretilen oksin, yan tomurcukların gelişmesini baskılar. Bu olaya tepe baskınlığı (apikal dominansi) denir.
c) Budama ile uç tomurcuk uzaklaştırılır; oksinin yan tomurcuklar üzerindeki baskısı kalkar, yan tomurcuklar gelişerek dallanır ve bitki gürleşir.

Puanlama: a) 3 puan; b) 8 puan (iki bitkinin karşılaştırılması 3, oksinin baskılayıcı etkisi sonucu 3, olayın adı 2); c) 5 puan (uç tomurcuğun uzaklaşması 2, baskının kalkıp yan dalların gelişmesi 3).

4. a) Genel adı: Nasti (ırganım) hareketi.
Küstüm otu: Dokunma (mekanik uyaran) → dokunmaya bağlı nasti (sismonasti)
Lale: Sıcaklık → termonasti
b) Dokunma uyarısıyla yaprakçıkların tabanındaki özel hücrelerden su hızla dışarı çıkar; bu hücrelerin turgor basıncı düşer, hücreler gevşer ve yaprakçıklar kapanır. Hücreler yeniden su alınca turgor artar ve yaprakçıklar açılır.
c) • Nasti hareketlerinde hareketin yönü uyaranın geldiği yöne bağlı değildir; tropizmada uyaranın yönüne bağlıdır.
• Nastiler genellikle turgor değişimiyle gerçekleşir, hızlı ve geri dönüşlüdür; tropizmalar farklı büyüme (hücre uzaması) ile gerçekleşir, yavaş ve kalıcıdır.

Puanlama: a) 6 puan (genel ad 2, her uyaran 2); b) 5 puan (su kaybı 2, turgorun düşmesi 2, geri açılmanın açıklaması 1); c) 5 puan (yön bağımsızlığı 3, mekanizma/hız farkı 2).

5. a) Işık, gövde ucundaki oksinin gölgede kalan tarafa geçmesine neden olur. Gölge taraftaki oksin derişimi artar; bu taraftaki hücreler aydınlık taraftakilerden daha fazla uzar. Farklı büyüme sonucu gövde ışığa doğru eğilir (pozitif fototropizma).
b) Gravitropizma (jeotropizma). Kök: pozitif gravitropizma (yer çekimi yönünde); gövde: negatif gravitropizma (yer çekimine zıt yönde).
c) I. Tigmotropizma (dokunmaya yönelme)
II. Kemotropizma (kimyasal maddeye yönelme)
III. Hidrotropizma (suya yönelme)

Puanlama: a) 6 puan (oksinin gölge tarafa geçmesi 2, gölge taraf hücrelerinin daha çok uzaması 2, eğilmenin açıklanması 2); b) 6 puan (ad 2, kök 2, gövde 2); c) 6 puan (her doğru yönelme 2).

6. a) • Fotoreseptör: Işık; gözün ağ tabakası (retina)
• Mekanoreseptör: Dokunma, basınç, ses titreşimleri, denge; deri, iç kulak (işitme ve denge organı)
• Kemoreseptör: Kimyasal maddeler; dildeki tat tomurcukları, burundaki koku epiteli
• Termoreseptör: Sıcaklık (sıcak-soğuk); deri
• Ağrı reseptörü: Doku hasarı oluşturan uyaranlar (aşırı basınç, ısı, kimyasal); deri ve iç organlarda serbest sinir uçları
b) Çubuk hücreleri az ışıkta görmeyi sağlar, renk ayırt etmez (siyah-beyaz görme). Koni hücreleri parlak ışıkta çalışır, renkli görmeyi ve ayrıntıları net görmeyi sağlar.
c) Loş ışıkta koni hücreleri uyarılamaz; yalnız ışığa duyarlı çubuk hücreleri çalışır ve bunlar renk ayırt etmez. Görüntünün en net algılandığı bölge sarı benek (koni hücrelerinin yoğun olduğu bölge), görüntü oluşmayan bölge kör noktadır (görme sinirinin çıktığı yer; reseptör yoktur).

Puanlama: a) 10 puan (her reseptör 2: uyaran 1, yer 1); b) 4 puan (her hücre 2); c) 4 puan (neden 2, sarı benek 1, kör nokta 1).