9. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı
Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 2. senaryoya göre (6 soru) · Toplam 100 puan
Ad Soyad:Sınıf:No:Puan:
1.Aşağıda biyoloji tarihindeki bazı çalışmalar ve bu çalışmaları yapan bilim insanları verilmiştir.
Çalışmalar:
I. Mantar (şişe mantarı) kesitinde küçük odacıkları gözlemleyip bunlara "hücre" adını vermesi
II. Kendi yaptığı mikroskopla bir damla suda canlı mikroorganizmaları ilk kez gözlemlemesi
III. Penisilini keşfetmesi
IV. DNA'nın çift sarmal yapısının modelini ortaya koyması
Bilim insanları: Alexander Fleming, Robert Hooke, James Watson ve Francis Crick, Antonie van Leeuwenhoek
a) Her çalışmayı ilgili bilim insanıyla eşleştiriniz. (8 puan)
b) III ve IV numaralı çalışmaların insan hayatına birer katkısını yazınız. (8 puan)(16 puan)
Çalışmalar:
I. Mantar (şişe mantarı) kesitinde küçük odacıkları gözlemleyip bunlara "hücre" adını vermesi
II. Kendi yaptığı mikroskopla bir damla suda canlı mikroorganizmaları ilk kez gözlemlemesi
III. Penisilini keşfetmesi
IV. DNA'nın çift sarmal yapısının modelini ortaya koyması
Bilim insanları: Alexander Fleming, Robert Hooke, James Watson ve Francis Crick, Antonie van Leeuwenhoek
a) Her çalışmayı ilgili bilim insanıyla eşleştiriniz. (8 puan)
b) III ve IV numaralı çalışmaların insan hayatına birer katkısını yazınız. (8 puan)(16 puan)
2.Elif, mutfak tezgâhında bıraktığı ekmeğin buzdolabındakinden daha çabuk küflendiğini fark ediyor. Bunun sıcaklıkla ilgili olabileceğini düşünerek aynı ekmekten kestiği eşit büyüklükteki dilimleri aynı nemdeki kapalı kaplara koyuyor. Kapları 5 °C, 20 °C ve 30 °C'ta bekletip 5 gün boyunca küflenen alanı ölçüyor.
a) Bilimsel araştırmanın aşağıdaki basamaklarını doğru sıraya koyunuz. (4 puan)
Hipotez kurma, Gözlem, Sonuç çıkarma, Problemi belirleme, Deney yapma ve veri toplama, Verileri analiz etme
b) Elif'in araştırma problemini soru biçiminde ve test edilebilir bir hipotezini yazınız. (6 puan)
c) Deneydeki bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve iki kontrollü (sabit tutulan) değişkeni yazınız. (8 puan)(18 puan)
a) Bilimsel araştırmanın aşağıdaki basamaklarını doğru sıraya koyunuz. (4 puan)
Hipotez kurma, Gözlem, Sonuç çıkarma, Problemi belirleme, Deney yapma ve veri toplama, Verileri analiz etme
b) Elif'in araştırma problemini soru biçiminde ve test edilebilir bir hipotezini yazınız. (6 puan)
c) Deneydeki bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve iki kontrollü (sabit tutulan) değişkeni yazınız. (8 puan)(18 puan)
3.Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu yazınız. Yanlış olanların doğrusunu yazınız. (Her ifade 3 puan)
a) Bilimsel bilgi kesindir; bir kez kanıtlandıktan sonra asla değişmez.
b) Bilimsel bilgi gözlem ve deneylerden elde edilen kanıtlara dayanır.
c) Yeterince kanıt toplanan bir teori zamanla kanuna dönüşür.
d) Bir hipotezin bilimsel olabilmesi için test edilebilir olması gerekir.
e) Bilim insanları aynı verileri farklı biçimlerde yorumlayabilir.(15 puan)
a) Bilimsel bilgi kesindir; bir kez kanıtlandıktan sonra asla değişmez.
b) Bilimsel bilgi gözlem ve deneylerden elde edilen kanıtlara dayanır.
c) Yeterince kanıt toplanan bir teori zamanla kanuna dönüşür.
d) Bir hipotezin bilimsel olabilmesi için test edilebilir olması gerekir.
e) Bilim insanları aynı verileri farklı biçimlerde yorumlayabilir.(15 puan)
4.Bir öğrenci, gübre miktarının fasulye fidelerinin boyuna etkisini araştırıyor. Aynı türden ve aynı boydaki dokuz fideyi üç gruba ayırıyor. Grupları aynı ışık, sıcaklık ve sulama koşullarında 4 hafta yetiştirip boylarını ölçüyor.
a) Her grubun ortalama boyunu hesaplayınız. (6 puan)
b) Verilere göre bir sonuç çıkarınız. (4 puan)
c) A grubu bu deneyde hangi amaçla kullanılmıştır? (3 puan)
d) Öğrencinin her grupta tek fide yerine üç fide kullanmasının nedeni nedir? (3 puan)(16 puan)
a) Her grubun ortalama boyunu hesaplayınız. (6 puan)
b) Verilere göre bir sonuç çıkarınız. (4 puan)
c) A grubu bu deneyde hangi amaçla kullanılmıştır? (3 puan)
d) Öğrencinin her grupta tek fide yerine üç fide kullanmasının nedeni nedir? (3 puan)(16 puan)
5.Aşağıdaki örneklerin canlıların hangi ortak özelliğine örnek olduğunu yazınız. (Her örnek 3 puan)
a) Sıcak bir günde insanın terlemesiyle vücut sıcaklığının sabit tutulması
b) Küstüm otunun yapraklarının dokunulunca kapanması
c) Bir bakterinin ikiye bölünerek yeni bakteriler oluşturması
d) Kurbağa yavrusunun (iribaş) zamanla ergin kurbağaya dönüşmesi
e) Çölde yaşayan kaktüslerin yapraklarının dikene dönüşmüş olması(15 puan)
a) Sıcak bir günde insanın terlemesiyle vücut sıcaklığının sabit tutulması
b) Küstüm otunun yapraklarının dokunulunca kapanması
c) Bir bakterinin ikiye bölünerek yeni bakteriler oluşturması
d) Kurbağa yavrusunun (iribaş) zamanla ergin kurbağaya dönüşmesi
e) Çölde yaşayan kaktüslerin yapraklarının dikene dönüşmüş olması(15 puan)
6.Bir öğrenci, yanan bir mum alevini gözlemleyerek şu notları alıyor: "Alev oksijen kullanıyor, ortama ısı ve karbondioksit veriyor, büyüyüp küçülüyor, hareket ediyor ve başka bir mumu da tutuşturabiliyor (çoğalıyor)." Öğrenci bu gözlemlere dayanarak alevin canlı olduğunu iddia ediyor.
a) Öğrencinin iddiası doğru mudur? Canlıların ortak özelliklerinden en az üçünü kullanarak iddiayı değerlendiriniz. (12 puan)
b) Canlıların büyümesi ile alevin büyüklüğünün artması arasındaki farkı açıklayınız. (4 puan)
c) Bir varlığın canlı olup olmadığına karar verirken neden tek bir özelliğe bakmak yeterli değildir? (4 puan)(20 puan)
a) Öğrencinin iddiası doğru mudur? Canlıların ortak özelliklerinden en az üçünü kullanarak iddiayı değerlendiriniz. (12 puan)
b) Canlıların büyümesi ile alevin büyüklüğünün artması arasındaki farkı açıklayınız. (4 puan)
c) Bir varlığın canlı olup olmadığına karar verirken neden tek bir özelliğe bakmak yeterli değildir? (4 puan)(20 puan)
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. a) I. Robert Hooke
II. Antonie van Leeuwenhoek
III. Alexander Fleming
IV. James Watson ve Francis Crick
b) III. Penisilin ilk antibiyotiklerdendir; bakterilerin yol açtığı hastalıkların tedavisini mümkün kılmış, milyonlarca insanın hayatını kurtarmıştır.
IV. DNA'nın yapısının anlaşılması; genetik hastalıkların teşhisi, gen tedavisi, DNA testleriyle akrabalık ve suçlu tespiti, biyoteknoloji (ör. insülin üretimi) gibi alanların gelişmesine yol açmıştır.
Puanlama: a) 8 puan (her doğru eşleştirme 2); b) 8 puan (her katkı 4; yalnız genel ifade yazan, örnek vermeyen öğrenciye 2).
II. Antonie van Leeuwenhoek
III. Alexander Fleming
IV. James Watson ve Francis Crick
b) III. Penisilin ilk antibiyotiklerdendir; bakterilerin yol açtığı hastalıkların tedavisini mümkün kılmış, milyonlarca insanın hayatını kurtarmıştır.
IV. DNA'nın yapısının anlaşılması; genetik hastalıkların teşhisi, gen tedavisi, DNA testleriyle akrabalık ve suçlu tespiti, biyoteknoloji (ör. insülin üretimi) gibi alanların gelişmesine yol açmıştır.
Puanlama: a) 8 puan (her doğru eşleştirme 2); b) 8 puan (her katkı 4; yalnız genel ifade yazan, örnek vermeyen öğrenciye 2).
2. a) Gözlem → Problemi belirleme → Hipotez kurma → Deney yapma ve veri toplama → Verileri analiz etme → Sonuç çıkarma
b) Problem: Sıcaklık, ekmeğin küflenme hızını etkiler mi?
Hipotez: Sıcaklık arttıkça ekmeğin küflenme hızı artar. ("Sıcaklık artarsa ekmekte küflenen alan daha hızlı genişler." gibi test edilebilir ifadeler kabul edilir.)
c) Bağımsız değişken: Sıcaklık
Bağımlı değişken: Küflenen alan (küflenme hızı)
Kontrollü değişkenler: Ekmeğin türü, dilim büyüklüğü, nem, kap türü, süre (herhangi ikisi)
Puanlama: a) 4 puan (tam doğru sıralama 4; bir yer hatası 2); b) 6 puan (problem 3, test edilebilir hipotez 3); c) 8 puan (bağımsız 2, bağımlı 2, her kontrollü değişken 2).
b) Problem: Sıcaklık, ekmeğin küflenme hızını etkiler mi?
Hipotez: Sıcaklık arttıkça ekmeğin küflenme hızı artar. ("Sıcaklık artarsa ekmekte küflenen alan daha hızlı genişler." gibi test edilebilir ifadeler kabul edilir.)
c) Bağımsız değişken: Sıcaklık
Bağımlı değişken: Küflenen alan (küflenme hızı)
Kontrollü değişkenler: Ekmeğin türü, dilim büyüklüğü, nem, kap türü, süre (herhangi ikisi)
Puanlama: a) 4 puan (tam doğru sıralama 4; bir yer hatası 2); b) 6 puan (problem 3, test edilebilir hipotez 3); c) 8 puan (bağımsız 2, bağımlı 2, her kontrollü değişken 2).
3. a) Y — Bilimsel bilgi yeni kanıtlar elde edildikçe değişebilir, düzeltilebilir.
b) D
c) Y — Teori ve kanun farklı bilgi türleridir; teori bir olayın nedenini açıklar, kanun ise olayın nasıl gerçekleştiğini (çoğu zaman matematiksel olarak) tanımlar. Teori kanuna dönüşmez.
d) D
e) D — Bilim insanlarının ön bilgileri, deneyimleri ve hayal güçleri yorumlarını etkileyebilir.
Puanlama: Her ifade 3 puan. D olanlarda doğru işaret 3 puan; Y olanlarda doğru işaret 1, doğru düzeltme 2 puan.
b) D
c) Y — Teori ve kanun farklı bilgi türleridir; teori bir olayın nedenini açıklar, kanun ise olayın nasıl gerçekleştiğini (çoğu zaman matematiksel olarak) tanımlar. Teori kanuna dönüşmez.
d) D
e) D — Bilim insanlarının ön bilgileri, deneyimleri ve hayal güçleri yorumlarını etkileyebilir.
Puanlama: Her ifade 3 puan. D olanlarda doğru işaret 3 puan; Y olanlarda doğru işaret 1, doğru düzeltme 2 puan.
4. a) A: (12 + 14 + 13) ÷ 3 = 13 cm
B: (18 + 17 + 19) ÷ 3 = 18 cm
C: (21 + 23 + 22) ÷ 3 = 22 cm
b) Bu deney koşullarında ve denenen miktarlar aralığında, gübre miktarı arttıkça fasulye fidelerinin boyu artmıştır.
c) A grubu kontrol grubudur; gübre verilmeyen grupla karşılaştırma yapılarak boy farkının gübreden kaynaklandığı anlaşılır.
d) Tek bir fidenin bireysel farklılıkları sonucu yanıltabilir; birden fazla fideyle çalışmak (örneklemi büyütmek, tekrar yapmak) sonuçların güvenilirliğini artırır.
Puanlama: a) 6 puan (her ortalama 2); b) 4 puan (ilişkiyi doğru yönde ifade etme); c) 3 puan ("kontrol grubu" 1, karşılaştırma amacı 2); d) 3 puan.
B: (18 + 17 + 19) ÷ 3 = 18 cm
C: (21 + 23 + 22) ÷ 3 = 22 cm
b) Bu deney koşullarında ve denenen miktarlar aralığında, gübre miktarı arttıkça fasulye fidelerinin boyu artmıştır.
c) A grubu kontrol grubudur; gübre verilmeyen grupla karşılaştırma yapılarak boy farkının gübreden kaynaklandığı anlaşılır.
d) Tek bir fidenin bireysel farklılıkları sonucu yanıltabilir; birden fazla fideyle çalışmak (örneklemi büyütmek, tekrar yapmak) sonuçların güvenilirliğini artırır.
Puanlama: a) 6 puan (her ortalama 2); b) 4 puan (ilişkiyi doğru yönde ifade etme); c) 3 puan ("kontrol grubu" 1, karşılaştırma amacı 2); d) 3 puan.
5. a) Homeostazi (iç dengenin korunması)
b) Uyarılara tepki verme (çevreye tepki)
c) Üreme
d) Büyüme ve gelişme (başkalaşım/metamorfoz)
e) Adaptasyon (çevreye uyum)
Puanlama: Her doğru özellik 3 puan. a) için yalnız "boşaltım" yazana 1 puan; d) için yalnız "büyüme" yazana 2 puan verilir.
b) Uyarılara tepki verme (çevreye tepki)
c) Üreme
d) Büyüme ve gelişme (başkalaşım/metamorfoz)
e) Adaptasyon (çevreye uyum)
Puanlama: Her doğru özellik 3 puan. a) için yalnız "boşaltım" yazana 1 puan; d) için yalnız "büyüme" yazana 2 puan verilir.
6. a) İddia doğru değildir. Beklenen gerekçelerden en az üçü:
• Hücresel yapı: Bütün canlılar hücrelerden oluşur; alev hücreden oluşmaz.
• Kalıtım ve üreme: Canlılar kalıtım materyali (DNA) taşır ve özelliklerini yavrularına aktarır; alevin kalıtım materyali yoktur, yeni alev özellik aktarmaz.
• Homeostazi: Canlılar iç ortamlarını dengede tutar; alev iç dengesini düzenleyemez, koşullara göre söner.
• Metabolizma: Canlılarda enzimlerle denetlenen, düzenli yapım ve yıkım olayları vardır; alevdeki yanma denetimsiz bir kimyasal tepkimedir.
• Organizasyon ve gelişme: Canlılar belirli bir yapısal düzene sahiptir ve gelişim evreleri geçirir; alevde bu yoktur.
b) Canlılarda büyüme, hücre sayısının artması ve hücrelerin büyümesiyle, alınan maddelerin canlının kendi yapısına katılmasıyla (içten) gerçekleşir. Alevin büyümesi ise yanıcı madde ve oksijen miktarına bağlı fiziksel/kimyasal bir değişimdir; yapı kurulmaz.
c) Bazı cansız varlıklar da canlıların bazı özelliklerini (hareket, büyüme, enerji kullanımı gibi) gösterebilir. Bu nedenle canlılık, ortak özelliklerin hepsi birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Puanlama: a) 12 puan (iddianın yanlış olduğunu belirtme 3, her doğru gerekçe 3); b) 4 puan; c) 4 puan.
• Hücresel yapı: Bütün canlılar hücrelerden oluşur; alev hücreden oluşmaz.
• Kalıtım ve üreme: Canlılar kalıtım materyali (DNA) taşır ve özelliklerini yavrularına aktarır; alevin kalıtım materyali yoktur, yeni alev özellik aktarmaz.
• Homeostazi: Canlılar iç ortamlarını dengede tutar; alev iç dengesini düzenleyemez, koşullara göre söner.
• Metabolizma: Canlılarda enzimlerle denetlenen, düzenli yapım ve yıkım olayları vardır; alevdeki yanma denetimsiz bir kimyasal tepkimedir.
• Organizasyon ve gelişme: Canlılar belirli bir yapısal düzene sahiptir ve gelişim evreleri geçirir; alevde bu yoktur.
b) Canlılarda büyüme, hücre sayısının artması ve hücrelerin büyümesiyle, alınan maddelerin canlının kendi yapısına katılmasıyla (içten) gerçekleşir. Alevin büyümesi ise yanıcı madde ve oksijen miktarına bağlı fiziksel/kimyasal bir değişimdir; yapı kurulmaz.
c) Bazı cansız varlıklar da canlıların bazı özelliklerini (hareket, büyüme, enerji kullanımı gibi) gösterebilir. Bu nedenle canlılık, ortak özelliklerin hepsi birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Puanlama: a) 12 puan (iddianın yanlış olduğunu belirtme 3, her doğru gerekçe 3); b) 4 puan; c) 4 puan.