9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı

Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 5. senaryoya göre (8 soru) · Toplam 100 puan

Ad Soyad:Sınıf:No:Puan:

1.Bir üniversitenin coğrafya bölümünde aşağıdaki araştırmalar yürütülmektedir:

I. Akdeniz kıyısındaki bir ilçede yaz aylarında nüfusun neden iki katına çıktığının araştırılması
II. Bir dağ yamacında toprak kalınlığının yükseltiye göre nasıl değiştiğinin incelenmesi
III. Bir akarsuyun yıl içindeki akım değişikliklerinin ölçülmesi
IV. Bir ovadaki pamuk üretiminin pazarlama yollarının belirlenmesi
V. Bir şehrin kuruluşundan bu yana hangi yönlere doğru büyüdüğünün incelenmesi

Her araştırmanın coğrafyanın fiziki bölümüne mi yoksa beşerî ve ekonomik bölümüne mi girdiğini yazınız ve ilgili alt dalın adını belirtiniz. (her biri 2 puan)(10 puan)

2.Bir öğrenci defterine şu notu almıştır: "Coğrafya yalnız dağları, ovaları ve akarsuları inceleyen bir bilimdir."

a) Bu notun eksik ya da yanlış yönünü açıklayınız. (5 puan)
b) Coğrafyanın incelediği konuya uygun olacak şekilde, insan ile doğal ortam arasındaki karşılıklı etkileşimi gösteren iki örnek yazınız. (5 puan)(10 puan)

3.Bir aile yeni bir ev almak istemektedir. Seçenekleri, bir akarsuyun taşkın ovasında, dere yatağına çok yakın olan ucuz bir ev ile şehrin daha yüksekte kalan, sağlam zeminli bir mahallesindeki biraz daha pahalı bir evdir.

Aile mekânsal düşünerek karar verirse hangi evi seçmelidir? Coğrafya bilgisinin bu karara nasıl katkı sağladığını iki gerekçeyle açıklayınız.(10 puan)

4.Eratosthenes (Eratostenes), Dünya'nın çevresini hesaplayan ilk bilim insanları arasında gösterilir. Aşağıdaki verilerle onun yöntemine benzer bir hesap yapınız.

- Bir öğle vakti, A şehrinde güneş ışınları kuyunun dibine dik düşmektedir.
- Aynı anda, A şehrinin tam kuzeyindeki B şehrinde güneş ışınları dikey doğrultuyla 7,2° açı yapmaktadır.
- İki şehir arasındaki uzaklık 5000 stadion (eski bir uzunluk birimi) kabul edilmektedir.

a) 7,2° lik açı tam çemberin kaçta biridir? İşlemle gösteriniz. (5 puan)
b) Bu verilere göre Dünya'nın çevresini stadion cinsinden hesaplayınız. (5 puan)
c) Aşağıdaki kişilerin coğrafyanın gelişimine katkısını birer cümleyle yazınız: Piri Reis, Kâtip Çelebi. (5 puan)(15 puan)

5.Bir öğrenci, aynı bölgeyi gösteren iki haritayı karşılaştırmaktadır:

- I. harita: 1/500.000 ölçekli
- II. harita: 1/1.500.000 ölçekli

a) I. haritada iki köy arasındaki uzaklık 6 cm ölçülmüştür. Bu iki köy arasındaki gerçek uzaklık kaç km'dir? İşlem gösteriniz. (5 puan)
b) Gerçekte 45 km olan bir yol, II. haritada kaç cm uzunlukta gösterilir? İşlem gösteriniz. (5 puan)
c) Hangi harita daha ayrıntılıdır? Ölçek kavramını kullanarak açıklayınız. (5 puan)(15 puan)

6.Türkiye yaklaşık 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasında yer alır.

a) Türkiye'nin en batısı ile en doğusu arasında yerel saat farkı kaç dakikadır? İşlem gösteriniz. (5 puan)
b) Türkiye'de 27° doğu boylamındaki A noktasında yerel saat 10.00 iken 44° doğu boylamındaki B noktasında yerel saat kaçtır? İşlem gösteriniz. (5 puan)
c) Türkiye'nin kuzey ve güney uçları arasındaki kuş uçuşu uzaklığı yaklaşık kaç km'dir? (İki paralel arası yaklaşık 111 km alınacaktır.) (5 puan)(15 puan)

7.Bir belediye, şehirdeki parkların yerlerini ve özelliklerini gösteren bir Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) hazırlamaktadır. Bu çalışmada şunlar yer almaktadır:

I. Parkların koordinatları, alanları ve ağaç sayıları
II. Bilgisayar, GPS alıcısı ve yazıcı
III. Haritayı hazırlayan harita teknikeri ve şehir plancısı
IV. Verilerin toplanma, düzenlenme ve analiz edilme kuralları
V. Haritaların çizildiği CBS programı

Her maddenin mekânsal bilgi teknolojilerinin hangi bileşenine örnek olduğunu yazınız. (her biri 2 puan)(10 puan)

8.Bir öğrenci, okul bahçesindeki gözlemlerini aşağıdaki gibi not almıştır:

- Sabah: Gökyüzü açık, hafif rüzgâr var.
- Öğle: Batıdan koyu renkli, alçak bulutlar geliyor.
- Öğleden sonra: Barometredeki değer düşüyor, nem artıyor, rüzgâr kuvvetleniyor.

a) Bu gözlemlere dayanarak akşam saatleri için bir hava tahmini yapınız ve gerekçesini yazınız. (6 puan)
b) "Bugün hava çok yağışlı" ve "Bu bölgenin kışları yağışlıdır" cümlelerinden hangisinin hava durumunu, hangisinin iklimi anlattığını belirterek farkı açıklayınız. (4 puan)
c) Yaptığınız tahmine göre çiftçiler ve sürücüler hangi önlemleri almalıdır? Birer örnek yazınız. (5 puan)(15 puan)

oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.

Cevap anahtarı

1. I. Beşerî ve ekonomik coğrafya: nüfus coğrafyası (turizme bağlı mevsimlik nüfus hareketi; turizm coğrafyası da kabul edilir).
II. Fiziki coğrafya: toprak coğrafyası.
III. Fiziki coğrafya: hidrografya (sular coğrafyası).
IV. Beşerî ve ekonomik coğrafya: ekonomik coğrafya (tarım ve ticaret).
V. Beşerî ve ekonomik coğrafya: yerleşme coğrafyası (şehir coğrafyası da kabul edilir).

Puanlama: Her madde 2 puan (bölüm doğru 1 puan, alt dal doğru 1 puan).

2. a) Not eksiktir. Coğrafya yalnız doğal ortamı (yer şekilleri, iklim, su, toprak, bitki) incelemez; insanı ve insanın etkinliklerini (nüfus, yerleşme, ekonomi) de inceler. Coğrafyanın asıl konusu insan ile doğal ortam arasındaki karşılıklı etkileşim ve bu etkileşimin mekâna yansımasıdır.

b) Örnek cevaplar (iki tanesi yeterli):
- Doğanın insana etkisi: Kar yağışının fazla olduğu yerlerde evlerin çatılarının dik yapılması.
- İnsanın doğaya etkisi: Bir akarsu üzerine baraj yapılınca vadinin göle dönüşmesi.
- Ovalarda tarımın, engebeli alanlarda hayvancılığın yaygın olması.
- Orman alanlarının tarla açmak için tahrip edilmesiyle erozyonun artması.

Puanlama: a) 5 puan (coğrafyanın beşerî konuları da incelediğini söylemek 3 puan, etkileşim vurgusu 2 puan); b) Her doğru örnek 2,5 puan. Etkileşimi göstermeyen, yalnız doğal bir olayı anlatan örneğe puan verilmez.

3. Aile yüksekte kalan, sağlam zeminli mahalledeki evi seçmelidir.

Beklenen gerekçeler:
- Taşkın ovası ve dere yatağının yakını, şiddetli yağışlardan sonra sel ve taşkın riski taşır; coğrafya bilgisi bu riski fark etmeyi sağlar.
- Alüvyal (gevşek) zeminler deprem sırasında daha fazla sarsılabilir; sağlam zemin daha güvenlidir.
- Mekânsal düşünme; bir yerin konumunu, çevresindeki doğal özellikleri ve bunların insana etkisini birlikte değerlendirmeyi gerektirir. Ucuz olan her zaman güvenli değildir.

Puanlama: Doğru seçim 2 puan; her doğru gerekçe 4 puan (en çok 8 puan). Seçim yapıp gerekçe yazmayan öğrenci yalnız 2 puan alır.

4. a) 360° ÷ 7,2° = 50. Açı, tam çemberin 1/50'sidir.

b) İki şehir arasındaki uzaklık çevrenin 1/50'si olduğuna göre:
Çevre = 5000 × 50 = 250 000 stadion.

c)
- Piri Reis: Osmanlı denizcisidir; 1513'te çizdiği dünya haritası ve denizcilik kitabı Kitab-ı Bahriye ile haritacılığa katkı sağlamıştır.
- Kâtip Çelebi: Osmanlı bilginidir; Cihannüma adlı eseriyle dünya coğrafyasına dair bilgileri derlemiştir.

Puanlama: a) 5 puan (işlem 3, sonuç 2); b) 5 puan (doğru işlem kurulup hesap hatası yapılırsa 3 puan); c) Piri Reis 3 puan, Kâtip Çelebi 2 puan.

5. a) Gerçek uzaklık = harita uzaklığı × ölçek paydası
6 cm × 500.000 = 3.000.000 cm
3.000.000 cm ÷ 100.000 = 30 km

b) 45 km = 45 × 100.000 = 4.500.000 cm
Harita uzaklığı = 4.500.000 ÷ 1.500.000 = 3 cm

c) I. harita daha ayrıntılıdır. Ölçek paydası küçüldükçe ölçek büyür. 1/500.000, 1/1.500.000'den daha büyük ölçeklidir. Büyük ölçekli haritada küçültme oranı azdır; bu yüzden daha fazla ayrıntı gösterilir ve bozulma daha azdır.

Puanlama: a) 5 puan (işlem 3, birim çevirisi ve sonuç 2); b) 5 puan (km'yi cm'ye çevirme 2, bölme ve sonuç 3); c) 5 puan (doğru harita 2, ölçek paydası ile ayrıntı ilişkisini açıklama 3).

6. a) Boylam farkı: 45 - 26 = 19
Her boylam arası 4 dakikadır: 19 × 4 = 76 dakika (1 saat 16 dakika).

b) Boylam farkı: 44 - 27 = 17; 17 × 4 = 68 dakika.
B noktası A'nın doğusunda olduğu için yerel saati ileridir: 10.00 + 68 dk = 11.08

c) Enlem farkı: 42 - 36 = 6
6 × 111 = 666 km (yaklaşık).

Puanlama: a) 5 puan (boylam farkı 2, sonuç 3); b) 5 puan (dakika farkı 2, doğunun ileri olduğunu dikkate alma ve sonuç 3; 8.52 bulan öğrenciye 2 puan); c) 5 puan (işlem 3, sonuç 2).

7. I. Veri
II. Donanım
III. İnsan (kullanıcı/uzman)
IV. Yöntem
V. Yazılım

Puanlama: Her doğru eşleştirme 2 puan.

8. a) Akşam saatlerinde yağış (yağmur, hatta sağanak ve fırtına) beklenir.
Gerekçe: Basıncın düşmesi alçak basınç sistemine girildiğini gösterir; alçak basınçta hava yükselir, soğur ve yoğunlaşma olur. Nemin artması ve koyu, alçak bulutların gelmesi de yağışın yaklaştığını gösterir.

b) "Bugün hava çok yağışlı" hava durumunu anlatır: Kısa süreli, anlık atmosfer olayıdır. "Bu bölgenin kışları yağışlıdır" iklimi anlatır: Uzun yıllar boyunca gözlenen ortalama hava koşullarıdır.

c) Örnek cevaplar:
- Çiftçi: Hasat edilmiş ürünü örtmek ya da kapalı alana almak, ilaçlama yapmamak, seraların havalandırma açıklıklarını kapatmak.
- Sürücü: Hızını düşürmek, takip mesafesini artırmak, silecek ve lastiklerini kontrol etmek.

Puanlama: a) 6 puan (tahmin 2, basınç düşüşüne dayalı gerekçe 2, nem/bulut gerekçesi 2); b) 4 puan (doğru eşleştirme 2, zaman süresi farkını açıklama 2); c) 5 puan (çiftçi için örnek 2,5, sürücü için örnek 2,5).