Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 2. senaryoya göre (7 soru) · Toplam 100 puan
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. a) Maddi yön: İnsanın bedeni; yemek, içmek, uyumak, barınmak gibi biyolojik ihtiyaçları vardır.
Manevi yön: İnsanın ruhu, aklı, vicdanı; sevgi, merhamet, inanç ve anlam arayışı gibi ihtiyaçları vardır.
b) Beklenen anahtar fikirler:
- Yalnız maddi ihtiyaçlara yönelen insan, hayatın anlamını kaybedebilir, bencilleşebilir.
- Yalnız manevi yöne yönelip bedenini ve dünyadaki sorumluluklarını ihmal etmek de doğru değildir.
- İslam, dünya ve ahiret arasında dengeyi öğütler; insan bedenine de ruhuna da hakkını vermelidir.
- Denge, insanın hem kendisiyle hem toplumla barışık ve huzurlu yaşamasını sağlar.
Puanlama: a) 6 puan (her yön için doğru örnek 3 puan); b) 8 puan (tek yöne yönelmenin sakıncası 4 puan, dengenin bireye ve topluma katkısı 4 puan).
2. a) Fıtrat, insanın Allah tarafından yaratılırken kendisine verilen öz yapı ve doğuştan getirdiği özelliklerdir. İslam'a göre insan, iyiye, doğruya ve Allah'ı tanımaya yatkın bir yapıda yaratılmıştır.
b) Beklenen özellikler (herhangi ikisi): akıl, irade (seçme özgürlüğü), vicdan, konuşma ve düşünme yeteneği, sorumluluk bilinci, iyiyi kötüden ayırt edebilme.
Sorumluluk: İnsan akıl ve iradesiyle doğruyu ve yanlışı ayırt edebildiği için davranışlarından sorumludur. Allah'a, kendisine, diğer insanlara ve doğaya karşı görevlerini yerine getirmekle yükümlüdür. Akıl ve iradesi olmayan varlıklar bu anlamda sorumlu tutulmaz.
Puanlama: a) 4 puan (doğuştan gelen öz yapı fikri tam puan); b) 10 puan (her doğru özellik 3 puan, sorumlulukla ilişkilendirme 4 puan).
3. a) Duyu organları, akıl, vahiy (ayrıca sezgi ve doğru haber kabul edilebilir; herhangi üçü).
b) Beklenen anahtar fikirler:
- Akıl, insanın evrendeki düzeni gözlemleyerek Allah'ın varlığına ulaşmasını, doğruyu yanlıştan ayırt etmesini sağlar.
- Ancak akıl; ölüm sonrası, ahiret, ibadetlerin nasıl yapılacağı gibi konularda tek başına kesin bilgiye ulaşamaz.
- Vahiy, aklın tek başına ulaşamadığı konularda insana bilgi verir.
- Vahyi anlamak ve hayata uygulamak için de akıl gereklidir; bu nedenle din, akıl sahibi olanlara sorumluluk yükler.
Puanlama: a) 6 puan (her doğru kaynak 2 puan); b) 8 puan (aklın işlevi 2 puan, aklın sınırı 2 puan, vahyin katkısı 2 puan, vahyi anlamada aklın rolü 2 puan).
4. a) İbadet, Allah'a saygı ve sevgiyle bağlanmak, O'nun emirlerini yerine getirip yasaklarından kaçınarak kulluk etmektir.
b) Öğrencinin görüşü eksiktir. Namaz, oruç, hac, zekât gibi şekli belirli ibadetlerin yanında, Allah rızası gözetilerek yapılan her güzel davranış da geniş anlamda ibadet sayılır.
Örnekler (herhangi ikisi): Anne babaya iyilik etmek, helal yoldan çalışıp kazanmak, ihtiyaç sahibine yardım etmek, yoldaki bir engeli kaldırmak, güler yüzlü olmak, ilim öğrenmek, doğayı ve canlıları korumak.
Puanlama: a) 4 puan; b) 10 puan (görüşün eksik olduğunun belirtilmesi 2 puan, ibadetin geniş anlamının açıklanması 4 puan, her doğru örnek 2 puan).
5. a) Dua, insanın acizliğini bilerek Allah'a yönelmesi, O'ndan yardım istemesi, O'na şükretmesi ve O'nunla iletişim kurmasıdır.
b) Zehra hem fiilî duayı (çalışmayı, gerekli çabayı) hem de sözlü duayı birlikte yapmıştır; bu doğru dua anlayışıdır. Burak ise çaba göstermeden yalnızca sözlü duayla sonuç beklemektedir. İslam'a göre insan önce elinden geleni yapmalı, sonra Allah'tan yardım istemelidir; çaba olmadan yapılan dua eksiktir.
c) İnsana huzur ve güven verir; umutsuzluğu giderir; Allah'a yakınlık duygusu kazandırır; şükür bilincini geliştirir; kibirden uzaklaştırır (herhangi biri).
Puanlama: a) 4 puan; b) 6 puan (Zehra'nın davranışının fiilî ve sözlü duayı birleştirdiği 3 puan, Burak'ın eksik anlayışının belirtilmesi 3 puan); c) 4 puan.
6. a) 60 ayettir; Mekkî bir suredir.
b) Beklenen örnekler (herhangi dördü):
- İnsanın topraktan yaratılıp yeryüzüne yayılması.
- İnsanlar için kendi türlerinden eşler yaratılması ve eşler arasına sevgi ve merhamet konulması.
- Göklerin ve yerin yaratılması.
- İnsanların dillerinin ve renklerinin farklı olması.
- Gece uyunması, gündüz ise rızık aranması.
- Şimşeğin hem korku hem umut verecek şekilde gösterilmesi, gökten yağmur indirilerek ölü toprağın diriltilmesi.
- Göğün ve yerin Allah'ın emriyle ayakta durması.
- Ölüden diri, diriden ölü çıkarılması; ilk yaratmayı yapanın tekrar diriltecek olması.
c) İnsanlardan bu işaretler üzerinde düşünmeleri, akıllarını kullanarak Allah'ın varlığını ve kudretini kavramaları, O'nu tesbih edip O'na kulluk etmeleri istenir.
Puanlama: a) 4 puan (ayet sayısı 2 puan, Mekkî olduğu 2 puan); b) 8 puan (her doğru örnek 2 puan); c) 4 puan (düşünme veya tefekkür fikri zorunlu).
7. a) İman, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) Allah'tan getirdiği kesin olarak bilinen hususları kalp ile tasdik etmek, yani doğrulayıp onlara gönülden inanmaktır.
b) Selim'in imanı taklidî imana örnektir: Araştırmadan, düşünmeden, yalnızca çevresinden (aileden) gördüğü için inanmaktır. Deniz'in imanı tahkikî imana örnektir: Akıl yürüterek, araştırarak, delillerine dayanarak bilinçli bir şekilde inanmaktır. Tahkikî iman daha sağlam ve kalıcıdır; şüpheler karşısında kolay sarsılmaz. İslam, insanı düşünmeye ve araştırmaya çağırarak bilinçli imanı teşvik eder.
Puanlama: a) 4 puan (kalp ile tasdik ögesi zorunlu); b) 10 puan (Selim için doğru kavram ve açıklama 4 puan, Deniz için doğru kavram ve açıklama 4 puan, tahkikî imanın üstünlüğünün belirtilmesi 2 puan).