← Yazılı sayfasına dön Cevap anahtarını çıkar

10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı

Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 4. senaryoya göre (7 soru) · Toplam 100 puan
Ad Soyad:Sınıf:No:Puan:
1.MÖ 6. yüzyılda Anadolu'nun batı kıyısındaki Milet'te bazı düşünürler, doğadaki olayları tanrıların istekleriyle açıklamak yerine akıl yoluyla açıklamaya çalıştı. Bu düşünürler her şeyin kendisinden meydana geldiği ilk maddeyi (arkhe) araştırdı.

a) "Felsefe" kelimesinin kökenini ve anlamını yazınız. (4 puan)
b) Mitolojik düşünceden felsefi düşünceye geçişte açıklama biçiminde ne değiştiğini açıklayınız. (4 puan)
c) Aşağıdaki filozofları arkhe olarak kabul ettikleri ilkeyle eşleştiriniz: Thales, Anaksimenes, Herakleitos. (İlkeler: hava, su, ateş) (6 puan)
(14 puan)
2.Aşağıda dört soru verilmiştir.
I. Suyun deniz seviyesinde kaynama sıcaklığı kaç derecedir?
II. Adalet nedir?
III. Bir insan hücresinde kaç kromozom bulunur?
IV. Doğru bilgiye ulaşmak mümkün müdür?

a) Bu sorulardan hangilerinin felsefi soru olduğunu yazınız. (4 puan)
b) Seçtiğiniz soruların felsefi soru olduğunu, felsefi soruların özelliklerinden ikisine dayanarak açıklayınız. (6 puan)
c) Felsefi düşüncenin "refleksif" (düşünce üzerine düşünme) olmasını açıklayınız. (4 puan)
(14 puan)
3.Bir bilim insanı, "Bilim yeterince ilerledi, artık felsefeye ihtiyaç yok." diyor.

a) Felsefe ile bilim arasındaki bir benzerliği ve bir farkı yazınız. (6 puan)
b) Bilim insanının görüşünü, felsefenin bireysel ve toplumsal işlevlerinden birer örnek vererek değerlendiriniz. (8 puan)
(14 puan)
4.Filozof Ludwig Wittgenstein'a göre "Dilimin sınırları, dünyamın sınırlarıdır."

a) Bu sözü düşünme ve dil ilişkisi açısından yorumlayınız. (8 puan)
b) Düşünme ile dil arasındaki ilişkiyi gösteren günlük hayattan bir örnek veriniz. (6 puan)
(14 puan)
5.Bir tartışmada Ali, "Özgür insan istediği her şeyi yapabilen insandır." diyor. Ayşe ise "Benim kastettiğim özgürlük, başkalarının hakkına zarar vermeden kendi kararlarını alabilmektir." diye cevap veriyor. Tartışma bir türlü sonuçlanmıyor.

a) Tartışmanın sonuçlanmamasının nedenini kavram ve tanım açısından açıklayınız. (6 puan)
b) Felsefede kavramların açık ve tutarlı kullanılmasının neden önemli olduğunu iki gerekçeyle açıklayınız. (8 puan)
(14 puan)
6.Aşağıda iki akıl yürütme verilmiştir.

I. Bütün metaller ısıtıldığında genleşir. Bakır bir metaldir. O hâlde bakır ısıtıldığında genleşir.
II. Bütün kuşlar uçabilir. Penguen bir kuştur. O hâlde penguen uçabilir.

a) I. akıl yürütmenin öncüllerini ve sonucunu yazınız. (4 puan)
b) Her iki akıl yürütmenin hangi çıkarım türüne (tümdengelim/tümevarım) örnek olduğunu gerekçesiyle yazınız. (4 puan)
c) II. akıl yürütmenin sonucu yanlış olduğu hâlde biçim bakımından geçerli olmasını "geçerlilik" ve "doğruluk" kavramlarını kullanarak açıklayınız. (8 puan)
(16 puan)
7.Okul meclisinde "Okullarda cep telefonu kullanımı ders saatlerinde tamamen yasaklanmalıdır." görüşü tartışılıyor.

Bu konuda kendi tutumunuzu belirleyerek bir argüman oluşturunuz. Argümanınızda şunlar bulunsun:
a) İddianız (2 puan)
b) İddianızı destekleyen iki gerekçe (6 puan)
c) İddianıza yöneltilebilecek bir karşı argüman (3 puan)
d) Bu karşı argümana vereceğiniz çürütme (3 puan)
(14 puan)

oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.

Cevap anahtarı

1. a) Felsefe, Yunanca "philo" (sevgi) ve "sophia" (bilgelik) kelimelerinden oluşur; "bilgelik sevgisi" anlamına gelir.
b) Mitolojik düşüncede doğa olayları tanrıların, doğaüstü güçlerin istek ve davranışlarıyla, hikâyeler yoluyla açıklanırdı. Felsefi düşüncede ise olaylar akla dayalı olarak, doğanın kendi içindeki ilkelerle açıklanmaya başlandı; sorgulama, gerekçe gösterme ve tutarlılık öne çıktı.
c) Thales: su; Anaksimenes: hava; Herakleitos: ateş.

Puanlama: a) 4 puan (iki kökün anlamı 2 puan, "bilgelik sevgisi" 2 puan); b) 4 puan (mitolojik açıklama 2 puan, akla dayalı açıklama 2 puan); c) 6 puan (her doğru eşleştirme 2 puan).
2. a) II ve IV.
b) Beklenen özellikler (herhangi ikisi):
- Felsefi soruların kesin, herkesçe kabul edilen tek bir cevabı yoktur; farklı filozoflar farklı cevaplar verir.
- Gözlem ve deneyle cevaplanamaz; akıl yürütmeyle ele alınır.
- Evrensel ve geneldir; her çağda ve her toplumda sorulabilir.
- Kavramsal ve soyuttur; varlık, bilgi, değer gibi temel konuları sorgular.
- Verilen her cevap yeni soruları doğurur.
I ve III ise deney ve ölçümle kesin cevabı bulunabilen bilimsel sorulardır.
c) Refleksif düşünme, düşüncenin kendi üzerine dönmesi demektir. Filozof yalnız dünyayı düşünmekle kalmaz, kendi düşüncesini, kullandığı kavramları ve bilginin dayanaklarını da sorgular.

Puanlama: a) 4 puan (her doğru seçim 2 puan; yanlış seçim eklenmişse 1 puan düşülür); b) 6 puan (her doğru özellik 3 puan); c) 4 puan.
3. a) Benzerlik: Her ikisi de akla dayanır, merak ve sorgulamayla başlar, sistemli ve tutarlı bilgi ortaya koymaya çalışır.
Fark: Bilim belirli bir alanı gözlem ve deneyle inceler, sonuçları sınanabilir ve büyük ölçüde birikimlidir. Felsefe ise varlığın, bilginin ve değerlerin bütününü akıl yürütmeyle ele alır; sonuçları deneyle sınanamaz ve kesinlik taşımaz.
b) Beklenen anahtar fikirler:
- Bireysel işlev: Felsefe, kişinin eleştirel ve özgür düşünmesini, kendi inanç ve değerlerini sorgulamasını, hayatına anlam vermesini sağlar.
- Toplumsal işlev: Felsefe; adalet, özgürlük, eşitlik gibi değerlerin tartışılmasını sağlar, toplumdaki dogmaları sorgular, demokratik ve hoşgörülü bir kültürün gelişmesine katkıda bulunur.
- Bilim "nasıl" sorusuna cevap verir; ancak bilimin sonuçlarının nasıl kullanılacağı, bilimsel bilginin değeri ve sınırları gibi sorular felsefenin alanındadır (bilim etiği, bilim felsefesi). Bu nedenle bilim ilerledikçe felsefeye ihtiyaç ortadan kalkmaz.

Puanlama: a) 6 puan (benzerlik 3 puan, fark 3 puan); b) 8 puan (bireysel işlev örneği 3 puan, toplumsal işlev örneği 3 puan, görüşün yerinde olmadığı sonucunun gerekçelendirilmesi 2 puan).
4. a) Beklenen anahtar fikirler:
- İnsan düşüncelerini dil aracılığıyla biçimlendirir ve ifade eder; dil, düşüncenin hem aracı hem de taşıyıcısıdır.
- Kişinin bildiği kavramlar ve kelimeler, dünyayı algılama ve anlamlandırma biçimini belirler.
- Dili zenginleşen kişinin düşünce dünyası da genişler; dili kısıtlı olanın düşünebildikleri de sınırlı kalır.
b) Örnekler (biri yeterli): Duygularını anlatacak kelime bulamayan bir çocuğun ne hissettiğini açıklayamaması; yeni bir bilim dalını öğrenen öğrencinin o alanın terimlerini öğrendikçe konuyu daha derin düşünebilmesi; yabancı bir dil öğrenen kişinin o dilde düşünmeye başladıkça ifade gücünün artması; renkleri adlandırmak için çok sayıda kelimesi olan bir ressamın renk tonlarını daha ayrıntılı fark etmesi.

Puanlama: a) 8 puan (dilin düşüncenin aracı olduğu 3 puan, kavram ve kelimelerin dünyayı anlamlandırmayı belirlediği 3 puan, sözün bütün olarak yorumlanması 2 puan); b) 6 puan (uygun örnek 4 puan, örneğin düşünme ve dil ilişkisiyle açıklanması 2 puan).
5. a) Ali ve Ayşe "özgürlük" kavramını farklı anlamlarda kullanmaktadır. Aynı kelimeye farklı anlamlar yüklendiği için aslında aynı şey hakkında konuşmamaktadırlar. Kavramın tanımı üzerinde uzlaşılmadan yapılan tartışma sonuçsuz kalır.
b) Beklenen gerekçeler (herhangi ikisi):
- Açık tanımlanmış kavramlar, karşılıklı anlaşmayı ve sağlıklı tartışmayı mümkün kılar.
- Çok anlamlı veya belirsiz kavramlar yanlış anlamalara ve hatalı akıl yürütmelere (safsatalara) yol açar.
- Tutarlı kavram kullanımı, düşüncenin sistemli ve çelişkisiz olmasını sağlar.
- Felsefi sorunların önemli bir kısmı kavramların anlamının netleştirilmesiyle daha iyi anlaşılır.

Puanlama: a) 6 puan (kavramın farklı anlamlarda kullanıldığının belirtilmesi 4 puan, tanım üzerinde uzlaşma gerektiği 2 puan); b) 8 puan (her doğru ve açıklanmış gerekçe 4 puan).
6. a) Öncüller: "Bütün metaller ısıtıldığında genleşir." ve "Bakır bir metaldir." Sonuç: "Bakır ısıtıldığında genleşir."
b) Her ikisi de tümdengelimdir; çünkü genel bir yargıdan (bütün metaller, bütün kuşlar) özel bir duruma (bakır, penguen) ilişkin sonuç çıkarılmıştır.
c) Geçerlilik, akıl yürütmenin biçimiyle ilgilidir: Öncüller doğru kabul edildiğinde sonucun zorunlu olarak onlardan çıkması durumudur. Doğruluk ise önermelerin gerçekle uyuşmasıyla ilgilidir. II. akıl yürütme I. ile aynı biçimdedir; öncüller doğru olsaydı sonuç da zorunlu olarak doğru olurdu, bu yüzden geçerlidir. Ancak "Bütün kuşlar uçabilir." öncülü yanlıştır (penguen gibi uçamayan kuşlar vardır). Yanlış bir öncülden yola çıkıldığı için sonuç da yanlıştır. Yani geçerli bir akıl yürütme, öncülleri doğru değilse doğru sonuç vermeyebilir.

Puanlama: a) 4 puan (öncüller 2 puan, sonuç 2 puan); b) 4 puan (doğru tür 2 puan, gerekçe 2 puan); c) 8 puan (geçerliliğin tanımı 2 puan, doğruluğun tanımı 2 puan, yanlış öncülün belirlenmesi 2 puan, sonucun neden yanlış olduğunun açıklanması 2 puan).
7. Örnek cevap (öğrenci karşı tutumu da savunabilir; yapı puanlanır):
a) İddia: Ders saatlerinde cep telefonu kullanımı yasaklanmalıdır.
b) Gerekçeler: Telefon bildirimleri öğrencinin dikkatini dağıtır ve öğrenmeyi zorlaştırır. Ders sırasında sosyal medya kullanımı öğrenciler arasındaki yüz yüze iletişimi ve derse katılımı azaltır.
c) Karşı argüman: Telefon, ders sırasında bilgiye hızlı ulaşmak için yararlı bir araçtır; tamamen yasaklamak bu imkânı ortadan kaldırır.
d) Çürütme: Derste bilgiye ulaşma ihtiyacı okulun sağladığı akıllı tahta, bilgisayar veya kütüphane gibi araçlarla karşılanabilir; öğretmen gerekli gördüğünde kontrollü kullanım için izin de verebilir. Bu nedenle genel yasak, öğrenmeyi engellemeden dikkat dağınıklığını önler.

Puanlama: a) 2 puan (açık ve tek bir iddia); b) 6 puan (iddiayla ilgili her mantıklı gerekçe 3 puan); c) 3 puan (iddiaya gerçekten karşı çıkan bir argüman); d) 3 puan (karşı argümanın zayıf yönünü gösteren gerekçeli cevap).