1. a) II ve III.
b) Beklenen anahtar fikirler:
- II ve III, insanın doğadaki yerini ve doğanın değerini sorgular; varlık ve değer ile ilgili temel sorulardır.
- Bu soruların cevabı gözlem, deney veya ölçümle bulunamaz; akıl yürütme ve gerekçelendirmeyle tartışılır.
- Kesin ve herkesin kabul ettiği tek bir cevapları yoktur; farklı görüşler ortaya çıkar.
- I ve IV ise ölçüm ve gözlemle cevaplanabilen, kesin sonucu olan bilimsel sorulardır.

Puanlama: a) 4 puan (her doğru seçim 2 puan; yanlış seçim eklenmişse 1 puan düşülür); b) 8 puan (konu bakımından fark 3 puan, yöntem bakımından fark 3 puan, bilimsel sorularla karşılaştırma 2 puan).

2. a) Örnekler (herhangi ikisi): Ormanların hızla kesilmesi ve canlı türlerinin yok olması; fosil yakıtların aşırı kullanımıyla hava kirliliği ve iklim değişikliği; fabrika atıklarıyla akarsu ve denizlerin kirlenmesi; aşırı avlanma; tarım alanlarının betonlaşması. Bu örneklerde doğa, insanın ihtiyaçları için sınırsızca kullanılabilecek bir nesne olarak görülmüştür.
b) Beklenen anahtar fikirler:
- Çevre sorunlarının kökeninde insanın doğaya bakışı, değer anlayışı ve yaşam tarzı vardır.
- "Doğanın değeri nedir, insanın doğaya karşı ödevleri var mıdır, gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuz nedir?" gibi sorular teknolojiyle değil, felsefi düşünceyle tartışılır.
- Teknik çözümler (filtreler, geri dönüşüm) sorunun belirtilerini azaltabilir; ancak kalıcı çözüm için insanın doğayla ilişkisini yeniden düşünmesi gerekir.

Puanlama: a) 6 puan (her doğru ve açıklanmış örnek 3 puan); b) 6 puan (insanın bakış açısı ve değer anlayışına değinme 3 puan, felsefi soru veya ahlaki sorumluluk boyutunun belirtilmesi 3 puan).

3. a) Araçsal değer: Bir şeyin başka bir amaca, özellikle insanın ihtiyaç ve isteklerine hizmet ettiği için değerli olmasıdır.
İçsel değer: Bir şeyin, kimseye yararlı olup olmamasından bağımsız olarak, kendisi için ve kendi varlığı nedeniyle değerli olmasıdır.
b) Kereste üreticisi ve turist ormana araçsal değer yükler; çünkü biri ormanı ekonomik kazanç, diğeri estetik zevk ve dinlenme aracı olarak görür. Ormanın orada yaşayan canlılar için yaşam alanı olması ise ormanın insandan bağımsız bir değeri olabileceğini düşündürür ve içsel değer tartışmasına zemin hazırlar.

Puanlama: a) 6 puan (her doğru tanım 3 puan); b) 6 puan (kereste üreticisi 2 puan, turist 2 puan, gerekçe 2 puan).

4. a) İnsan merkezci yaklaşım. Gerekçe: Ormanların korunması, insanın çıkarı ve yaşamı için gerekli olduğu için savunulmaktadır; doğaya yalnızca araçsal değer verilmektedir.
b) Canlı merkezci yaklaşım. Gerekçe: Ahlaki değer insanla sınırlı tutulmayıp bütün canlılara genişletilmiştir; her canlının yaşamı kendi başına değerli görülmektedir.
c) Çevre merkezci (ekosistem merkezli) yaklaşım. Gerekçe: Ahlaki değer tek tek canlılara değil, cansız ögeleri de içeren ekosistemin bütününe verilmektedir.

Puanlama: a) 4 puan (doğru yaklaşım 2 puan, gerekçe 2 puan); b) 4 puan (doğru yaklaşım 2 puan, gerekçe 2 puan); c) 6 puan (doğru yaklaşım 3 puan, cansız ögeleri ve bütünü vurgulayan gerekçe 3 puan).

5. a) Albert Schweitzer: yaşama saygı / canlı merkezci yaklaşım
b) Aldo Leopold: toprak etiği / çevre merkezci yaklaşım
c) Arne Naess: derin ekoloji / çevre merkezci yaklaşım

Puanlama: Her maddede doğru görüş 2 puan, doğru yaklaşım 2 puan.

6. a) İnsan merkezci yaklaşımda ahlaki değerlendirmenin merkezinde insan vardır. İş imkânı ve ekonomik kalkınma insanlar için yararlı olduğundan fabrika kurulması desteklenebilir. Ancak bu yaklaşım içinde bile sulak alanın kurumasının insan sağlığına, su kaynaklarına ve gelecek kuşaklara zarar vereceği gerekçesiyle projeye karşı çıkılabilir.
b) Çevre merkezci yaklaşımda sulak alan, içindeki canlılar ve cansız ögelerle birlikte değerli bir bütündür. Ekosistemin dengesini bozacak ve pek çok türün yaşam alanını yok edecek bir uygulama, ekonomik yarar sağlasa da ahlaken doğru bulunmaz; fabrikanın başka bir yere kurulması önerilir.
c) Öğrenci hangi görüşü savunursa savunsun, tutarlı bir gerekçe göstermesi beklenir. Örnek: "Fabrika, sulak alana zarar vermeyecek başka bir alana kurulmalıdır; çünkü iş imkânı başka yollarla sağlanabilir ama yok olan ekosistem geri getirilemez."

Puanlama: a) 5 puan (insan çıkarının merkezde olduğunun belirtilmesi 3 puan, duruma uygulanması 2 puan); b) 5 puan (ekosistem bütünlüğünün değerli görülmesi 3 puan, duruma uygulanması 2 puan); c) 4 puan (açık tutum 1 puan, tutarlı gerekçe 3 puan).

7. a) Beklenen sorular (herhangi ikisi):
- Teknoloji yalnızca bir araç mıdır, yoksa insanın düşünme ve yaşama biçimini de değiştirir mi?
- Bir makinenin ürettiği eser kime aittir; emek ve özgünlük nedir?
- Teknolojiye bağımlılık insanın kendi yeteneklerini zayıflatır mı?
- Teknolojinin sorumlu kullanımının ölçütü nedir?
- Makineler düşünebilir mi; insan zihnini makineden ayıran nedir?
b) Kolaylaştıran yön: Bilgiye hızlı erişim, sağlıkta ve ulaşımda gelişme, iletişimin kolaylaşması, zaman ve emekten tasarruf gibi.
Olumsuz yön: Bağımlılık, kişinin düşünme ve problem çözme becerisinin zayıflaması, yüz yüze ilişkilerin azalması, mahremiyet ve güvenlik sorunları gibi.

Puanlama: a) 6 puan (felsefi nitelikte her doğru soru 3 puan); b) 6 puan (olumlu yön 3 puan, olumsuz yön 3 puan).

8. a) Görüş 1'e göre teknoloji kendi başına bir değer taşımaz; sorumluluk tamamen onu kullanan insandadır (araçsal teknoloji anlayışı). Görüş 2'ye göre ise teknoloji, insanın düşünme, ilişki kurma ve değerlendirme biçimini etkiler; insan teknolojiyi kullanırken teknoloji de insanı şekillendirir. Örneğin Heidegger, teknolojiyi yalnızca bir araç olarak tanımlamayı yetersiz bulmuş, onun dünyayı belli bir biçimde açığa çıkarma tarzı olduğunu ileri sürmüştür.
b) Örnekler (biri yeterli): Akıllı telefonlar ve sosyal medya, insanların arkadaşlık, zaman ve mahremiyet anlayışını değiştirmiştir; insanlar yaşadıkları anları paylaşmak için yaşamaya başlayabilmektedir. Navigasyon uygulamaları, insanların yön bulma becerisini ve çevreyi algılama biçimini değiştirmiştir. Saatin yaygınlaşması, insanların zamanı algılama ve günü düzenleme biçimini dönüştürmüştür.

Puanlama: a) 6 puan (Görüş 1'in açıklanması 3 puan, Görüş 2'nin açıklanması ve farkın belirtilmesi 3 puan; Heidegger'den söz etmek zorunlu değil); b) 6 puan (uygun örnek 3 puan, teknolojinin insanın bakışını dönüştürdüğünün açıklanması 3 puan).