9. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı
Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 5. senaryoya göre (7 soru) · Toplam 100 puan
Ad Soyad:Sınıf:No:Puan:
1.Aşağıda farklı laboratuvarlarda yapılan çalışmalar verilmiştir.
I. Bir meyve suyu firmasında, şişedeki C vitamini miktarının ölçülmesi
II. Daha dayanıklı ve hafif bir plastik ambalaj malzemesinin geliştirilmesi
III. Vücuttaki bir enzimin hangi tepkimeyi nasıl hızlandırdığının araştırılması
IV. Bir pilde tepkime sırasında açığa çıkan enerjinin ve tepkime hızının incelenmesi
a) Her çalışmayı ilgili kimya alt disipliniyle eşleştiriniz. (8 puan)
b) Bu çalışmalardan birini seçerek günlük hayatımıza sağladığı bir katkıyı yazınız. (2 puan)(10 puan)
I. Bir meyve suyu firmasında, şişedeki C vitamini miktarının ölçülmesi
II. Daha dayanıklı ve hafif bir plastik ambalaj malzemesinin geliştirilmesi
III. Vücuttaki bir enzimin hangi tepkimeyi nasıl hızlandırdığının araştırılması
IV. Bir pilde tepkime sırasında açığa çıkan enerjinin ve tepkime hızının incelenmesi
a) Her çalışmayı ilgili kimya alt disipliniyle eşleştiriniz. (8 puan)
b) Bu çalışmalardan birini seçerek günlük hayatımıza sağladığı bir katkıyı yazınız. (2 puan)(10 puan)
2.Ayşe Hanım banyoyu temizlerken daha etkili olacağını düşünerek çamaşır suyunu (sodyum hipoklorit içerir) tuz ruhuyla (hidroklorik asit çözeltisi) aynı kovada karıştırmak istiyor.
a) Bu iki ürün karıştırıldığında hangi tehlikeli gaz açığa çıkar? Bu gazın insan sağlığına bir zararını yazınız. (4 puan)
b) Temizlik ürünleri kullanılırken alınması gereken üç güvenlik önlemi yazınız. (6 puan)
c) Aşağıdaki tehlike işaretlerinin (piktogramların) anlamlarını yazınız. (4 puan)
1) Alev
2) Kurukafa ve çapraz kemikler
3) Bir ele ve bir yüzeye dökülerek onları aşındıran sıvı damlaları
4) Ünlem işareti(14 puan)
a) Bu iki ürün karıştırıldığında hangi tehlikeli gaz açığa çıkar? Bu gazın insan sağlığına bir zararını yazınız. (4 puan)
b) Temizlik ürünleri kullanılırken alınması gereken üç güvenlik önlemi yazınız. (6 puan)
c) Aşağıdaki tehlike işaretlerinin (piktogramların) anlamlarını yazınız. (4 puan)
1) Alev
2) Kurukafa ve çapraz kemikler
3) Bir ele ve bir yüzeye dökülerek onları aşındıran sıvı damlaları
4) Ünlem işareti(14 puan)
3.Aşağıda bazı atom modellerine ait varsayımlar verilmiştir.
I. Atom, pozitif yüklü bir küre ve bu kürenin içine gömülmüş elektronlardan oluşur.
II. Atomlar bölünemez, içi dolu kürelerdir; bir elementin bütün atomları özdeştir.
III. Elektronlar çekirdek etrafında belirli enerji düzeylerinde bulunur; enerji alıp verdiklerinde düzey değiştirirler.
IV. Atomun kütlesinin neredeyse tamamı ve pozitif yükü, çok küçük hacimli bir çekirdekte toplanmıştır.
a) Her varsayımın ait olduğu atom modelini (bilim insanını) yazınız. (8 puan)
b) II. varsayımdaki iki görüşün günümüzde neden geçerli olmadığını birer kanıtla açıklayınız. (6 puan)(14 puan)
I. Atom, pozitif yüklü bir küre ve bu kürenin içine gömülmüş elektronlardan oluşur.
II. Atomlar bölünemez, içi dolu kürelerdir; bir elementin bütün atomları özdeştir.
III. Elektronlar çekirdek etrafında belirli enerji düzeylerinde bulunur; enerji alıp verdiklerinde düzey değiştirirler.
IV. Atomun kütlesinin neredeyse tamamı ve pozitif yükü, çok küçük hacimli bir çekirdekte toplanmıştır.
a) Her varsayımın ait olduğu atom modelini (bilim insanını) yazınız. (8 puan)
b) II. varsayımdaki iki görüşün günümüzde neden geçerli olmadığını birer kanıtla açıklayınız. (6 puan)(14 puan)
4.Rutherford ve çalışma arkadaşları, çok ince bir altın levhayı pozitif yüklü alfa tanecikleriyle bombardıman etmiştir. Levhanın çevresine yerleştirilen ekranda şu gözlemler yapılmıştır:
Gözlem 1: Alfa taneciklerinin büyük çoğunluğu levhadan yönü değişmeden geçmiştir.
Gözlem 2: Çok az sayıda tanecik yolundan saparak geçmiştir.
Gözlem 3: Çok çok az sayıda tanecik geldiği yöne geri dönmüştür.
a) Her gözlemden atomun yapısıyla ilgili hangi sonuç çıkarılmıştır? Yazınız. (9 puan)
b) Bu deneyin sonuçları Thomson atom modeliyle neden açıklanamaz? (3 puan)
c) Atom modellerinin zaman içinde değişmesi, bilimsel bilginin hangi özelliğini gösterir? Açıklayınız. (4 puan)(16 puan)
Gözlem 1: Alfa taneciklerinin büyük çoğunluğu levhadan yönü değişmeden geçmiştir.
Gözlem 2: Çok az sayıda tanecik yolundan saparak geçmiştir.
Gözlem 3: Çok çok az sayıda tanecik geldiği yöne geri dönmüştür.
a) Her gözlemden atomun yapısıyla ilgili hangi sonuç çıkarılmıştır? Yazınız. (9 puan)
b) Bu deneyin sonuçları Thomson atom modeliyle neden açıklanamaz? (3 puan)
c) Atom modellerinin zaman içinde değişmesi, bilimsel bilginin hangi özelliğini gösterir? Açıklayınız. (4 puan)(16 puan)
5.Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerjileri (n + ℓ) kuralıyla tahmin edilir. (s için ℓ = 0, p için ℓ = 1, d için ℓ = 2)
a) 3p, 4s, 3d ve 4p orbitallerinin her biri için (n + ℓ) değerini hesaplayınız. (4 puan)
b) Bu orbitalleri enerjisi düşükten yükseğe doğru sıralayınız ve (n + ℓ) değerleri eşit olan orbitalleri nasıl sıraladığınızı açıklayınız. (6 puan)
c) s ve p orbitallerinin şekillerini yazınız. Bir p alt kabuğunda kaç orbital ve en fazla kaç elektron bulunur? (4 puan)(14 puan)
a) 3p, 4s, 3d ve 4p orbitallerinin her biri için (n + ℓ) değerini hesaplayınız. (4 puan)
b) Bu orbitalleri enerjisi düşükten yükseğe doğru sıralayınız ve (n + ℓ) değerleri eşit olan orbitalleri nasıl sıraladığınızı açıklayınız. (6 puan)
c) s ve p orbitallerinin şekillerini yazınız. Bir p alt kabuğunda kaç orbital ve en fazla kaç elektron bulunur? (4 puan)(14 puan)
6.Bir öğrenci, katman (baş kuantum sayısı n) ile o katmandaki orbital sayısı ve en fazla elektron sayısı arasındaki ilişkiyi incelemek için aşağıdaki tabloyu hazırlamaya başlamıştır.
a) Tablodaki boş bırakılan (----) yerleri doldurunuz. (6 puan)
b) Tablodaki verilerden orbital sayısı ve en fazla elektron sayısı için n'ye bağlı bir genelleme yazınız. (4 puan)
c) Bu genellemeye göre n = 5 katmanında kaç orbital ve en fazla kaç elektron bulunacağını tahmin ediniz. (4 puan)(14 puan)
a) Tablodaki boş bırakılan (----) yerleri doldurunuz. (6 puan)
b) Tablodaki verilerden orbital sayısı ve en fazla elektron sayısı için n'ye bağlı bir genelleme yazınız. (4 puan)
c) Bu genellemeye göre n = 5 katmanında kaç orbital ve en fazla kaç elektron bulunacağını tahmin ediniz. (4 puan)(14 puan)
7.Elektronlar orbitallere Aufbau ilkesi, Pauli ilkesi ve Hund kuralına göre yerleşir.
a) ₈O, ₁₁Na, ₁₇Cl ve ₂₆Fe atomlarının elektron dizilimlerini yazınız. (8 puan)
b) ₇N atomunun 2p orbitallerindeki elektronları kutu (orbital) diyagramıyla gösteriniz. Diyagramı çizerken hangi kurala uyduğunuzu açıklayınız. (6 puan)
c) ₁₇Cl atomunun son katmanında kaç elektron vardır? Bu atomda kaç tane yarı dolu orbital bulunur? (4 puan)(18 puan)
a) ₈O, ₁₁Na, ₁₇Cl ve ₂₆Fe atomlarının elektron dizilimlerini yazınız. (8 puan)
b) ₇N atomunun 2p orbitallerindeki elektronları kutu (orbital) diyagramıyla gösteriniz. Diyagramı çizerken hangi kurala uyduğunuzu açıklayınız. (6 puan)
c) ₁₇Cl atomunun son katmanında kaç elektron vardır? Bu atomda kaç tane yarı dolu orbital bulunur? (4 puan)(18 puan)
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. a) I. Analitik kimya (maddenin miktarını/bileşimini belirler)
II. Polimer kimyası (plastik gibi polimerlerin üretimi ve geliştirilmesi)
III. Biyokimya (canlılardaki kimyasal olaylar)
IV. Fizikokimya (tepkimelerdeki enerji ve hız)
b) Örnek: II. çalışma ile daha hafif ambalaj, taşıma sırasında daha az yakıt harcanmasını ve gıdanın korunmasını sağlar. (I için: gıdanın etiket bilgisinin doğru olması, tüketici sağlığı; III için: ilaç geliştirme; IV için: daha uzun ömürlü piller vb. de kabul edilir.)
Puanlama: a) 8 puan (her doğru eşleştirme 2 puan); b) 2 puan (seçilen çalışmayla uyumlu, günlük hayattan somut bir katkı).
II. Polimer kimyası (plastik gibi polimerlerin üretimi ve geliştirilmesi)
III. Biyokimya (canlılardaki kimyasal olaylar)
IV. Fizikokimya (tepkimelerdeki enerji ve hız)
b) Örnek: II. çalışma ile daha hafif ambalaj, taşıma sırasında daha az yakıt harcanmasını ve gıdanın korunmasını sağlar. (I için: gıdanın etiket bilgisinin doğru olması, tüketici sağlığı; III için: ilaç geliştirme; IV için: daha uzun ömürlü piller vb. de kabul edilir.)
Puanlama: a) 8 puan (her doğru eşleştirme 2 puan); b) 2 puan (seçilen çalışmayla uyumlu, günlük hayattan somut bir katkı).
2. a) Klor gazı (Cl₂) açığa çıkar. Klor gazı zehirlidir; solunum yollarını ve gözleri tahriş eder, öksürük, nefes darlığı ve akciğer hasarına yol açabilir.
b) Beklenen önlemlerden herhangi üçü:
• Farklı temizlik ürünlerini birbirine karıştırmamak
• Ortamı havalandırmak (pencere açmak)
• Eldiven kullanmak, gerekirse gözlük takmak
• Ürünün etiketini ve tehlike işaretlerini okumak
• Ürünleri orijinal kaplarında, çocukların ulaşamayacağı yerde saklamak
• Gıda kaplarına (pet şişe vb.) koymamak
c) 1) Yanıcı madde 2) Akut toksik (zehirli) madde 3) Aşındırıcı (korozif) madde 4) Tahriş edici / zararlı madde (dikkat)
Puanlama: a) 4 puan (gazın adı 2, sağlığa zararı 2); b) 6 puan (her doğru önlem 2); c) 4 puan (her doğru anlam 1).
b) Beklenen önlemlerden herhangi üçü:
• Farklı temizlik ürünlerini birbirine karıştırmamak
• Ortamı havalandırmak (pencere açmak)
• Eldiven kullanmak, gerekirse gözlük takmak
• Ürünün etiketini ve tehlike işaretlerini okumak
• Ürünleri orijinal kaplarında, çocukların ulaşamayacağı yerde saklamak
• Gıda kaplarına (pet şişe vb.) koymamak
c) 1) Yanıcı madde 2) Akut toksik (zehirli) madde 3) Aşındırıcı (korozif) madde 4) Tahriş edici / zararlı madde (dikkat)
Puanlama: a) 4 puan (gazın adı 2, sağlığa zararı 2); b) 6 puan (her doğru önlem 2); c) 4 puan (her doğru anlam 1).
3. a) I. Thomson (üzümlü kek modeli)
II. Dalton
III. Bohr
IV. Rutherford
b) • "Atom bölünemez" görüşü geçerli değildir: atomun proton, nötron ve elektron gibi daha küçük taneciklerden oluştuğu bulunmuştur (ör. elektronun keşfi, çekirdek tepkimeleri).
• "Bir elementin bütün atomları özdeştir" görüşü geçerli değildir: aynı elementin nötron sayısı farklı atomları, yani izotopları vardır; izotopların kütleleri farklıdır.
Puanlama: a) 8 puan (her doğru model 2); b) 6 puan (her görüş için 3 puan: geçersiz olduğunu belirtme 1, doğru kanıt 2).
II. Dalton
III. Bohr
IV. Rutherford
b) • "Atom bölünemez" görüşü geçerli değildir: atomun proton, nötron ve elektron gibi daha küçük taneciklerden oluştuğu bulunmuştur (ör. elektronun keşfi, çekirdek tepkimeleri).
• "Bir elementin bütün atomları özdeştir" görüşü geçerli değildir: aynı elementin nötron sayısı farklı atomları, yani izotopları vardır; izotopların kütleleri farklıdır.
Puanlama: a) 8 puan (her doğru model 2); b) 6 puan (her görüş için 3 puan: geçersiz olduğunu belirtme 1, doğru kanıt 2).
4. a) Gözlem 1: Atomun hacminin büyük kısmı boşluktur.
Gözlem 2: Atomda pozitif yüklü bir bölge (çekirdek) vardır; yakınından geçen pozitif alfa tanecikleri itilerek sapar.
Gözlem 3: Pozitif yük ve kütlenin neredeyse tamamı çok küçük bir hacimde (çekirdekte) toplanmıştır; tanecik doğrudan çekirdeğe çarpınca geri döner.
b) Thomson modelinde pozitif yük atomun tamamına dağılmıştır; bu durumda alfa taneciklerini geri döndürecek kadar yoğun bir pozitif bölge yoktur. Bu nedenle geri dönen tanecikler açıklanamaz.
c) Bilimsel bilgi değişebilir (kesin ve mutlak değildir). Yeni deneyler ve kanıtlar ortaya çıktıkça eski modeller düzeltilir ya da yerini yeni modellere bırakır; bilim kendi kendini düzelten bir süreçtir.
Puanlama: a) 9 puan (her doğru sonuç 3); b) 3 puan (pozitif yükün dağınık olduğunu belirtme); c) 4 puan ("değişebilir" 2, yeni kanıtlarla güncellendiğini açıklama 2).
Gözlem 2: Atomda pozitif yüklü bir bölge (çekirdek) vardır; yakınından geçen pozitif alfa tanecikleri itilerek sapar.
Gözlem 3: Pozitif yük ve kütlenin neredeyse tamamı çok küçük bir hacimde (çekirdekte) toplanmıştır; tanecik doğrudan çekirdeğe çarpınca geri döner.
b) Thomson modelinde pozitif yük atomun tamamına dağılmıştır; bu durumda alfa taneciklerini geri döndürecek kadar yoğun bir pozitif bölge yoktur. Bu nedenle geri dönen tanecikler açıklanamaz.
c) Bilimsel bilgi değişebilir (kesin ve mutlak değildir). Yeni deneyler ve kanıtlar ortaya çıktıkça eski modeller düzeltilir ya da yerini yeni modellere bırakır; bilim kendi kendini düzelten bir süreçtir.
Puanlama: a) 9 puan (her doğru sonuç 3); b) 3 puan (pozitif yükün dağınık olduğunu belirtme); c) 4 puan ("değişebilir" 2, yeni kanıtlarla güncellendiğini açıklama 2).
5. a) 3p: 3 + 1 = 4
4s: 4 + 0 = 4
3d: 3 + 2 = 5
4p: 4 + 1 = 5
b) 3p < 4s < 3d < 4p
(n + ℓ) değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür. (n + ℓ) değerleri eşitse n değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür (3p ile 4s'de n = 3 olan 3p; 3d ile 4p'de n = 3 olan 3d önce gelir).
c) s orbitali küre şeklindedir; p orbitali iki loblu (halter/kum saati benzeri) şekildedir. Bir p alt kabuğunda 3 orbital ve en fazla 6 elektron bulunur.
Puanlama: a) 4 puan (her doğru değer 1); b) 6 puan (doğru sıralama 4, eşitlik kuralı açıklaması 2); c) 4 puan (iki şekil 2, orbital ve elektron sayısı 2).
4s: 4 + 0 = 4
3d: 3 + 2 = 5
4p: 4 + 1 = 5
b) 3p < 4s < 3d < 4p
(n + ℓ) değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür. (n + ℓ) değerleri eşitse n değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür (3p ile 4s'de n = 3 olan 3p; 3d ile 4p'de n = 3 olan 3d önce gelir).
c) s orbitali küre şeklindedir; p orbitali iki loblu (halter/kum saati benzeri) şekildedir. Bir p alt kabuğunda 3 orbital ve en fazla 6 elektron bulunur.
Puanlama: a) 4 puan (her doğru değer 1); b) 6 puan (doğru sıralama 4, eşitlik kuralı açıklaması 2); c) 4 puan (iki şekil 2, orbital ve elektron sayısı 2).
6. a) n = 3: orbital sayısı 9 (1 + 3 + 5), en fazla elektron 18
n = 4: alt kabuklar 4s, 4p, 4d, 4f; en fazla elektron 32
b) Bir katmandaki orbital sayısı n², en fazla elektron sayısı 2n² dir (her orbitalde en fazla 2 elektron bulunur).
c) n = 5 için orbital sayısı 5² = 25, en fazla elektron sayısı 2 × 25 = 50.
Puanlama: a) 6 puan (her doğru boşluk 1,5); b) 4 puan (n² 2, 2n² 2); c) 4 puan (her doğru tahmin 2; işlem gösterilmeli).
n = 4: alt kabuklar 4s, 4p, 4d, 4f; en fazla elektron 32
b) Bir katmandaki orbital sayısı n², en fazla elektron sayısı 2n² dir (her orbitalde en fazla 2 elektron bulunur).
c) n = 5 için orbital sayısı 5² = 25, en fazla elektron sayısı 2 × 25 = 50.
Puanlama: a) 6 puan (her doğru boşluk 1,5); b) 4 puan (n² 2, 2n² 2); c) 4 puan (her doğru tahmin 2; işlem gösterilmeli).
7. a) ₈O: 1s² 2s² 2p⁴
₁₁Na: 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹
₁₇Cl: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵
₂₆Fe: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d⁶
b) ₇N: 1s² 2s² 2p³ → 2p: [↑] [↑] [↑]
Hund kuralı: Eş enerjili orbitallere elektronlar önce birer birer ve aynı yönlü (paralel spinli) yerleşir; orbitaller yarı dolmadan eşleşme olmaz. Bu nedenle üç elektron üç ayrı p orbitaline yerleşir.
c) Son katman (3. katman): 3s² 3p⁵ → 7 elektron. 3p⁵ dizilimi [↑↓] [↑↓] [↑] olduğundan 1 yarı dolu orbital vardır.
Puanlama: a) 8 puan (her doğru dizilim 2); b) 6 puan (doğru diyagram 3, Hund kuralı açıklaması 3); c) 4 puan (değerlik elektronu 2, yarı dolu orbital sayısı 2).
₁₁Na: 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹
₁₇Cl: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵
₂₆Fe: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d⁶
b) ₇N: 1s² 2s² 2p³ → 2p: [↑] [↑] [↑]
Hund kuralı: Eş enerjili orbitallere elektronlar önce birer birer ve aynı yönlü (paralel spinli) yerleşir; orbitaller yarı dolmadan eşleşme olmaz. Bu nedenle üç elektron üç ayrı p orbitaline yerleşir.
c) Son katman (3. katman): 3s² 3p⁵ → 7 elektron. 3p⁵ dizilimi [↑↓] [↑↓] [↑] olduğundan 1 yarı dolu orbital vardır.
Puanlama: a) 8 puan (her doğru dizilim 2); b) 6 puan (doğru diyagram 3, Hund kuralı açıklaması 3); c) 4 puan (değerlik elektronu 2, yarı dolu orbital sayısı 2).