10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı
Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 1. senaryoya göre (7 soru) · Toplam 100 puan
Ad Soyad:Sınıf:No:Puan:
1.Aşağıdaki tabloda 1040-1299 yılları arasındaki bazı savaşlar verilmiştir. Boş bırakılan (----) yerleri doldurunuz. (15 puan)(15 puan)
2.Malazgirt Savaşı (1071) ve Miryokefalon Savaşı (1176) Anadolu'nun Türk yurdu hâline gelmesinde iki önemli dönüm noktasıdır.
a) Her iki savaşın ortak bir özelliğini yazınız. (4 puan)
b) İki savaşın Anadolu'nun Türkleşmesine etkisini karşılaştırınız. (10 puan)(14 puan)
a) Her iki savaşın ortak bir özelliğini yazınız. (4 puan)
b) İki savaşın Anadolu'nun Türkleşmesine etkisini karşılaştırınız. (10 puan)(14 puan)
3.Birinci Haçlı Seferi sırasında Türkiye Selçuklularının başkenti İznik Haçlılar tarafından ele geçirildi ve başkent Konya'ya taşındı. 1243'teki Kösedağ Savaşı'ndan sonra ise Türkiye Selçukluları Moğol egemenliğine girdi.
a) Haçlı Seferleri'nin Türkiye Selçuklularına bir etkisini açıklayınız. (6 puan)
b) Haçlı Seferleri ve Kösedağ Savaşı'nın Türkiye Selçuklularına etkilerini karşılaştırınız. (8 puan)(14 puan)
a) Haçlı Seferleri'nin Türkiye Selçuklularına bir etkisini açıklayınız. (6 puan)
b) Haçlı Seferleri ve Kösedağ Savaşı'nın Türkiye Selçuklularına etkilerini karşılaştırınız. (8 puan)(14 puan)
4.Türk-İslam devletlerinde de İslamiyet öncesi Türk devletlerinde olduğu gibi ülke, hükümdar ailesinin ortak malı sayılmıştır. Bununla birlikte hükümdarlar "sultan" unvanını kullanmaya, halifeden onay (menşur) almaya başlamışlardır.
a) "Ülkenin hükümdar ailesinin ortak malı sayılması" anlayışının devlet yapısına iki etkisini yazınız. (8 puan)
b) Metne göre Türk devlet teşkilatındaki bir süreklilik ve bir değişim örneği yazınız. (6 puan)(14 puan)
a) "Ülkenin hükümdar ailesinin ortak malı sayılması" anlayışının devlet yapısına iki etkisini yazınız. (8 puan)
b) Metne göre Türk devlet teşkilatındaki bir süreklilik ve bir değişim örneği yazınız. (6 puan)(14 puan)
5.Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk'ün geliştirdiği ikta sisteminde, devlete ait toprakların vergi geliri belirli kişilere verilirdi. Bu kişiler bunun karşılığında kendi bölgelerinde atlı asker yetiştirir ve savaş zamanı orduya katılırdı.
a) İkta sisteminin devlete iki yararını açıklayınız. (8 puan)
b) Büyük Selçuklu ordusunu oluşturan iki asker grubunu yazınız. (6 puan)(14 puan)
a) İkta sisteminin devlete iki yararını açıklayınız. (8 puan)
b) Büyük Selçuklu ordusunu oluşturan iki asker grubunu yazınız. (6 puan)(14 puan)
6.Türkiye Selçukluları, ticaret yolları üzerine belirli aralıklarla kervansaraylar yaptırdı. Kervansaraylarda yolculara belli süre ücretsiz konaklama, yemek ve hayvanların bakımı gibi hizmetler verilirdi. Ayrıca devlet, yollarda soyulan tüccarların zararını karşılayan bir uygulama başlattı.
a) Bu uygulamaların amacı nedir? Açıklayınız. (6 puan)
b) Bu uygulamaların Anadolu'da yerleşme ve şehirleşmeye iki etkisini açıklayınız. (9 puan)(15 puan)
a) Bu uygulamaların amacı nedir? Açıklayınız. (6 puan)
b) Bu uygulamaların Anadolu'da yerleşme ve şehirleşmeye iki etkisini açıklayınız. (9 puan)(15 puan)
7.Anadolu'ya gelen Türkmenlerin bir kısmı konar-göçer yaşamını sürdürürken bir kısmı köy ve şehirlere yerleşti. Şehirlerde esnaf ve zanaatkârlar Ahilik teşkilatı içinde örgütlendi; vakıflar ise cami, medrese, imaret ve hastane gibi hizmetleri sürdürdü.
a) Ahilik teşkilatının iki görevini yazınız. (6 puan)
b) Vakıfların şehir hayatına katkısını açıklayınız. (8 puan)(14 puan)
a) Ahilik teşkilatının iki görevini yazınız. (6 puan)
b) Vakıfların şehir hayatına katkısını açıklayınız. (8 puan)(14 puan)
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. - Dandanakan: Karşı taraf: Gazneliler. Sonuç: Büyük Selçuklu Devleti kuruldu.
- Malazgirt: Yıl: 1071.
- Miryokefalon: Türk tarafı: Türkiye (Anadolu) Selçukluları. Sonuç: Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudu sona erdi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti; Bizans savunmaya geçti.
- Kösedağ: Karşı taraf: Moğollar. Sonuç: Türkiye Selçukluları Moğol egemenliğine girdi ve zayıfladı; Anadolu'da beylikler dönemine giden süreç başladı.
Puanlama: Her doğru boşluk 2 puan (7 boşluk, 14 puan); bütün boşluklar doğruysa 1 puan ek.
- Malazgirt: Yıl: 1071.
- Miryokefalon: Türk tarafı: Türkiye (Anadolu) Selçukluları. Sonuç: Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudu sona erdi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti; Bizans savunmaya geçti.
- Kösedağ: Karşı taraf: Moğollar. Sonuç: Türkiye Selçukluları Moğol egemenliğine girdi ve zayıfladı; Anadolu'da beylikler dönemine giden süreç başladı.
Puanlama: Her doğru boşluk 2 puan (7 boşluk, 14 puan); bütün boşluklar doğruysa 1 puan ek.
2. a) Ortak özellikler (biri yeterli): İkisi de Türkler ile Bizans arasında yapılmıştır; ikisini de Türkler kazanmıştır; ikisi de Anadolu'nun Türk yurdu olmasında belirleyici olmuştur.
b) Beklenen anahtar fikirler:
- Malazgirt: Anadolu'nun kapılarını Türklere açtı; Türkmen göçleri hızlandı, Anadolu'da Türk beylikleri ve Türkiye Selçuklu Devleti kuruldu. Türkleşme süreci başladı.
- Miryokefalon: Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudunu sona erdirdi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirdi. Avrupa'da bu bölge "Turchia (Türkiye)" olarak anılmaya başlandı. Türkleşme süreci kalıcı hâle geldi.
- Karşılaştırma: Malazgirt sürecin başlangıcı, Miryokefalon ise sürecin kesinleşmesidir.
Puanlama: a) 4 puan; b) 10 puan (Malazgirt'in etkisi 4 puan, Miryokefalon'un etkisi 4 puan, başlangıç-kesinleşme karşılaştırması 2 puan).
b) Beklenen anahtar fikirler:
- Malazgirt: Anadolu'nun kapılarını Türklere açtı; Türkmen göçleri hızlandı, Anadolu'da Türk beylikleri ve Türkiye Selçuklu Devleti kuruldu. Türkleşme süreci başladı.
- Miryokefalon: Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudunu sona erdirdi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirdi. Avrupa'da bu bölge "Turchia (Türkiye)" olarak anılmaya başlandı. Türkleşme süreci kalıcı hâle geldi.
- Karşılaştırma: Malazgirt sürecin başlangıcı, Miryokefalon ise sürecin kesinleşmesidir.
Puanlama: a) 4 puan; b) 10 puan (Malazgirt'in etkisi 4 puan, Miryokefalon'un etkisi 4 puan, başlangıç-kesinleşme karşılaştırması 2 puan).
3. a) Beklenen anahtar fikirler (biri yeterli): Başkent İznik'ten Konya'ya taşındı; Türklerin Batı Anadolu'daki ilerleyişi bir süre yavaşladı; Türkler bir süre Batı Anadolu'nun bazı yerlerinden çekilmek zorunda kaldı.
b) Beklenen anahtar fikirler:
- Haçlı Seferleri Türkiye Selçuklularının Batı'ya ilerleyişini yavaşlattı ancak devleti yıkamadı; devlet varlığını sürdürdü ve sonraki dönemde güçlendi.
- Kösedağ Savaşı ise devletin bağımsızlığını kaybetmesine yol açtı; merkezî otorite zayıfladı ve Anadolu siyasi birliği bozuldu, beylikler dönemine giden süreç başladı.
- Sonuç olarak Kösedağ'ın etkisi daha kalıcı ve yıkıcı olmuştur.
Puanlama: a) 6 puan; b) 8 puan (Haçlı Seferleri'nin etkisi 3 puan, Kösedağ'ın etkisi 3 puan, karşılaştırma yargısı 2 puan).
b) Beklenen anahtar fikirler:
- Haçlı Seferleri Türkiye Selçuklularının Batı'ya ilerleyişini yavaşlattı ancak devleti yıkamadı; devlet varlığını sürdürdü ve sonraki dönemde güçlendi.
- Kösedağ Savaşı ise devletin bağımsızlığını kaybetmesine yol açtı; merkezî otorite zayıfladı ve Anadolu siyasi birliği bozuldu, beylikler dönemine giden süreç başladı.
- Sonuç olarak Kösedağ'ın etkisi daha kalıcı ve yıkıcı olmuştur.
Puanlama: a) 6 puan; b) 8 puan (Haçlı Seferleri'nin etkisi 3 puan, Kösedağ'ın etkisi 3 puan, karşılaştırma yargısı 2 puan).
4. a) Beklenen etkiler: Hükümdarın ölümünden sonra hanedan üyeleri arasında taht kavgaları çıktı; ülke hanedan üyeleri arasında paylaşıldığı için devlet bölündü ve kısa sürede zayıfladı; merkezî otorite sarsıldı.
b)
- Süreklilik: Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması anlayışının devam etmesi.
- Değişim: Hükümdarların "sultan" unvanını kullanması ve halifeden onay alması (İslamiyet'in etkisi).
Puanlama: a) 8 puan (her doğru etki 4 puan); b) 6 puan (süreklilik 3 puan, değişim 3 puan).
b)
- Süreklilik: Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması anlayışının devam etmesi.
- Değişim: Hükümdarların "sultan" unvanını kullanması ve halifeden onay alması (İslamiyet'in etkisi).
Puanlama: a) 8 puan (her doğru etki 4 puan); b) 6 puan (süreklilik 3 puan, değişim 3 puan).
5. a) Beklenen yararlar (ikisi yeterli):
- Devlet hazineden para harcamadan büyük bir ordu besledi.
- Toprakların sürekli işlenmesi sağlandı; tarımsal üretim devam etti.
- Vergilerin toplanması kolaylaştı; bulunduğu bölgede güvenlik ve düzen sağlandı.
- Konar-göçer Türkmenlerin yerleşik hayata geçmesine katkı sağlandı.
b) Gulamlar (saray/hassa askerleri), ikta askerleri, Türkmen kuvvetleri, bağlı devlet (vassal) ve eyalet askerleri (ikisi yeterli).
Puanlama: a) 8 puan (her doğru ve açıklanmış yarar 4 puan); b) 6 puan (her doğru grup 3 puan).
- Devlet hazineden para harcamadan büyük bir ordu besledi.
- Toprakların sürekli işlenmesi sağlandı; tarımsal üretim devam etti.
- Vergilerin toplanması kolaylaştı; bulunduğu bölgede güvenlik ve düzen sağlandı.
- Konar-göçer Türkmenlerin yerleşik hayata geçmesine katkı sağlandı.
b) Gulamlar (saray/hassa askerleri), ikta askerleri, Türkmen kuvvetleri, bağlı devlet (vassal) ve eyalet askerleri (ikisi yeterli).
Puanlama: a) 8 puan (her doğru ve açıklanmış yarar 4 puan); b) 6 puan (her doğru grup 3 puan).
6. a) Amaç: Ticaret yollarını güvenli hâle getirerek ticareti canlandırmak; yabancı tüccarları Anadolu'ya çekmek; devletin vergi gelirlerini artırmak.
b) Beklenen etkiler (ikisi yeterli):
- Kervansarayların ve ticaret yollarının çevresinde yeni yerleşim yerleri oluştu ya da var olan yerleşimler büyüdü.
- Ticaretin gelişmesiyle Konya, Kayseri, Sivas gibi şehirler zenginleşti; çarşılar, hanlar ve bedestenler yapıldı.
- Antalya, Alanya ve Sinop gibi liman şehirleri önem kazandı.
- Şehirlerde zanaatkâr ve tüccar nüfusu arttı.
Puanlama: a) 6 puan (ticaret güvenliği 3 puan, gelir artışı ya da tüccar çekme 3 puan); b) 9 puan (birinci etki 5 puan, ikinci etki 4 puan).
b) Beklenen etkiler (ikisi yeterli):
- Kervansarayların ve ticaret yollarının çevresinde yeni yerleşim yerleri oluştu ya da var olan yerleşimler büyüdü.
- Ticaretin gelişmesiyle Konya, Kayseri, Sivas gibi şehirler zenginleşti; çarşılar, hanlar ve bedestenler yapıldı.
- Antalya, Alanya ve Sinop gibi liman şehirleri önem kazandı.
- Şehirlerde zanaatkâr ve tüccar nüfusu arttı.
Puanlama: a) 6 puan (ticaret güvenliği 3 puan, gelir artışı ya da tüccar çekme 3 puan); b) 9 puan (birinci etki 5 puan, ikinci etki 4 puan).
7. a) Beklenen görevler (ikisi yeterli): Üretimde kaliteyi denetlemek; esnafı ve çırakları mesleki ve ahlaki yönden yetiştirmek (çıraklık-kalfalık-ustalık); haksız rekabeti önlemek ve fiyatları denetlemek; ihtiyaç sahibi esnafa yardım etmek; gerektiğinde şehrin savunmasına katılmak.
b) Beklenen anahtar fikirler: Vakıflar eğitim (medrese), sağlık (darüşşifa), dinî (cami) ve sosyal yardım (imaret) hizmetlerini devlet bütçesine yük olmadan karşıladı. Bu yapıların çevresinde mahalleler oluştu; vakıflar şehirlerin gelişmesine, sosyal dayanışmanın güçlenmesine ve Türk-İslam kültürünün yayılmasına katkı sağladı.
Puanlama: a) 6 puan (her doğru görev 3 puan); b) 8 puan (hizmet alanlarını belirtme 3 puan, şehirleşmeye katkı 3 puan, dayanışma ya da devlete yük olmama 2 puan).
b) Beklenen anahtar fikirler: Vakıflar eğitim (medrese), sağlık (darüşşifa), dinî (cami) ve sosyal yardım (imaret) hizmetlerini devlet bütçesine yük olmadan karşıladı. Bu yapıların çevresinde mahalleler oluştu; vakıflar şehirlerin gelişmesine, sosyal dayanışmanın güçlenmesine ve Türk-İslam kültürünün yayılmasına katkı sağladı.
Puanlama: a) 6 puan (her doğru görev 3 puan); b) 8 puan (hizmet alanlarını belirtme 3 puan, şehirleşmeye katkı 3 puan, dayanışma ya da devlete yük olmama 2 puan).