Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 3. senaryoya göre (6 soru) · Toplam 100 puan
1.1 ve 3. soruları aşağıdaki metne göre cevaplayınız. (Metin, Karagöz oyunlarının üslubu örnek alınarak bu sınav için yazılmıştır.)
HACİVAT: Merhaba Karagöz'üm! Elinde kalem kâğıt, hayırdır?
KARAGÖZ: Yazıcılık yapıyorum Hacivat. Bundan sonra mahallenin mektuplarını ben yazacağım.
HACİVAT: Maşallah! Peki, insanların derdini lisan-ı münasiple kâğıda dökebilecek misin?
KARAGÖZ: Lisan mı? Benim lisanım da yerinde, dişim de!
HACİVAT: Aman efendim, lisan "dil" demektir. Derdi uygun bir dille yazmak gerek, demek istiyorum.
KARAGÖZ: Öyle söylesene! Dün bir kadıncağız geldi, gurbetteki oğluna mektup yazdırdı. "Yaz Karagöz, artık sılaya dönsün." dedi. Ben de kocaman harflerle "Sıla'ya dön!" diye yazdım. Meğer Sıla oğlanın nişanlısı değilmiş, memleketiymiş!
HACİVAT: Vah vah! İşte bunun için yazmadan önce dinlemek, dinlemeden önce de anlamak gerekir Karagöz'üm.
a) Metinde güldürü unsuru olan iki yanlış anlamayı yazınız ve her birinin hangi sözcüğün farklı anlaşılmasından doğduğunu açıklayınız. (8 puan)
b) Hacivat'ın son sözünde iletişimle ilgili verilen iletiyi kendi cümlelerinizle açıklayınız. (7 puan)(15 puan)
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. a)
- "Lisan": Hacivat "lisan" sözcüğünü "dil (konuşulan dil, söyleyiş)" anlamında kullanır; Karagöz ise onu ağızdaki organ olan "dil" olarak anlar ve dişleriyle birlikte sayar.
- "Sıla": Kadın "sıla" sözcüğünü "memleket, insanın doğup büyüdüğü yer" anlamında kullanır; Karagöz ise onu bir kız adı (nişanlı) sanar ve büyük harfle, kesme işaretiyle yazar.
b) Doğru iletişim için önce karşımızdakini dikkatle dinlemeli, söylediğini doğru anlamalı, sonra yazmalı ya da konuşmalıyız. Sözcüklerin anlamını bilmemek ve dinlemeden acele etmek yanlış anlamalara, iletişim kazalarına yol açar. Bu ileti temanın adıyla da ilgilidir: Bir diyeceği olan kişi derdini doğru aktarabilmelidir.
Puanlama: a) Her yanlış anlama 4 puan (yanlış anlamayı gösterme 2, sözcüğün iki anlamını açıklama 2). b) 7 puan (dinleme ve anlamanın önemi 4, yanlış anlamanın iletişimi bozduğunu belirtme 3).
2. a) Yeni bir ortamda yalnız hissetmek doğaldır; küçük bir adım, tek bir cümle bile yeni bir dostluğun başlangıcı olabilir. Ali'nin cesaretini toplayıp çevresindekilerle iletişim kurması gerekir.
b) Zeynep, liseye ilk başladığında okulu tanımadığı için kendini kaybolmuş, şaşkın ve yalnız hissettiğini anlatmaktadır. Labirent; çıkış yolu bulmanın zor olduğu, karmaşık bir yerdir. Benzetme bu duyguyu somutlaştırır.
c) Gerekçe: Yazılan söz insanın içinde daha uzun kalır; mektup saklanabilir ve zor bir anda yeniden okunabilir.
Görüş: Öğrencinin katılması da katılmaması da kabul edilir; önemli olan gerekçedir. Örnek: "Katılıyorum; çünkü yazarken düşüncelerimizi daha dikkatli seçeriz ve mektup kalıcı bir hatıra olur." ya da "Kısmen katılıyorum; telefonda ses tonu duygu aktarımını güçlendirir."
Puanlama: a) 5 puan. b) 4 puan (yalnızlık/şaşkınlık duygusu 2, labirent benzetmesini açıklama 2). c) 6 puan (gerekçe 3, kendi görüşünü nedeniyle belirtme 3).
3. a)
- Hacivat: Okumuş, bilgiç, kendini bilgili gösteren bir tiptir. Konuşmasında Arapça ve Farsça kökenli sözcükler, tamlamalar kullanır ("lisan-ı münasip"). Kurallara ve görgüye önem verir; öğüt verir.
- Karagöz: Halktan, okumamış, saf ama zeki ve açık sözlü bir tiptir. Halkın sade dilini kullanır, Hacivat'ın ağır sözlerini anlamaz ya da anlamamış gibi yapar. Yanlış anlamalarıyla güldürüyü sağlar.
b)
1. Mukaddime (giriş): Hacivat perdeye gelir, perde gazelini okur, Karagöz'ü çağırır.
2. Muhavere (söyleşme): Karagöz ile Hacivat arasında geçen, yanlış anlamalara dayalı konuşmadır.
3. Fasıl (asıl oyun): Oyunun konusunun diğer kişilerle birlikte işlendiği bölümdür.
4. Bitiş: Hacivat ile Karagöz kısa bir konuşma yapar, Karagöz yapılan hatalar için seyirciden özür diler ve oyun sona erer.
c) Perde: Tasvirlerin (figürlerin) arkadan ışıkla yansıtıldığı, beyaz bezden yapılmış gerili ekrandır. Hayalî: Karagöz oyununu oynatan, tasvirleri hareket ettiren ve kişileri seslendiren sanatçıdır.
Puanlama: a) 8 puan (her tipin kişilik özelliği 2, konuşma dili 2). b) Her doğru bölüm 1,5 puan, doğru sıralama 2 puan. c) Her terim 2 puan.
4. a) Örnek cevaplar (dört tanesi yeterli):
- Başlıkta "Sevgili Müdürüm" gibi samimi bir hitap kullanılmıştır; dilekçe kurumun adıyla ve "... MÜDÜRLÜĞÜNE" biçiminde başlamalıdır.
- Tarih yazılmamıştır (sağ üst köşede olmalıdır).
- Konuşma diline ait "ya", "bi" gibi sözcükler kullanılmıştır; dilekçenin dili resmî olmalıdır.
- "geçen" sözcüğü cümle başında olduğu hâlde küçük harfle yazılmıştır.
- Ad soyad, okul numarası ve imza eksiktir; yalnız ad yazılmıştır.
- İletişim bilgisi (adres ya da telefon) yoktur.
- Rapor ek olarak belirtilmemiştir ("Ek: Sağlık raporu").
- Dilekçe "Gereğini arz ederim." gibi uygun bir kalıpla bitirilmemiştir.
b) Örnek metin:
"Okulunuzun 11-B sınıfı 245 numaralı öğrencisiyim. 4-6 Kasım 2026 tarihleri arasında rahatsızlığım nedeniyle raporlu olduğum için Türk Dili ve Edebiyatı dersi 1. yazılı sınavına katılamadım. Sağlık raporum ekte sunulmuştur. Adı geçen sınava girebilmem için mazeret sınavı yapılması hususunda gereğini arz ederim."
Puanlama: a) Her doğru yanlış 2 puan. b) 7 puan (resmî dil 2, durumun ve isteğin açıkça belirtilmesi 3, uygun kapanış kalıbı 1, yazım-noktalama 1).
5. a)
- Karagöz oyunu: Amaç: eğlendirmek, güldürürken toplumsal aksaklıkları eleştirmek ve ders vermek. Alıcı: seyirci (halk). Dil: konuşma dili, mizahi; söz oyunları ve yanlış anlamalar, tiplere göre değişen ağızlar.
- Özel mektup: Amaç: duygu, düşünce ve haberleri yakın birine iletmek. Alıcı: tanıdık bir kişi (aile, arkadaş). Dil: samimi, içten, sen dili.
- Dilekçe: Amaç: bir kurumdan resmî bir istekte ya da başvuruda bulunmak, şikâyet ya da bilgi bildirmek. Alıcı: resmî kurum ya da makam. Dil: resmî, açık, kısa ve saygılı; kalıp ifadeler kullanılır.
b) Bu bölümde öğrencinin kendi okuma ya da yazma sürecini değerlendirmesi beklenir. Örnek: "Karagöz metnini okurken Hacivat'ın kullandığı eski sözcükleri anlamakta zorlandım. Bilmediğim sözcüklerin anlamını önce bağlamdan tahmin etmeye çalıştım, sonra sözlükten kontrol ettim." Sözlük kullanma, bağlamdan anlam çıkarma, not alma, metni yeniden okuma, taslak yazıp gözden geçirme gibi stratejiler kabul edilir.
Puanlama: a) Her doğru hücre 1 puan (toplam 9 puan). b) 6 puan (zorlanılan noktayı somut olarak belirtme 3, uygun bir strateji önerme 3).
6. Örnek e-posta:
Konu: Karagöz ve Gölge Oyunu Kulübü kurulması önerisi
Sayın Öğretmenim,
Okulumuzda bir "Karagöz ve Gölge Oyunu Kulübü" kurulmasını önermek için size yazıyorum.
Bu dönem edebiyat dersinde Karagöz oyununu inceledik ve sınıf arkadaşlarımın büyük çoğunluğu bu sanata ilgi gösterdi. Kulüp sayesinde hem kültürel mirasımız olan gölge oyununu tanıyabilir hem de tasvir yapma, seslendirme ve sahneleme gibi beceriler kazanabiliriz. Ayrıca hazırlayacağımız oyunları okulumuzun etkinliklerinde sergileyebiliriz.
Konuyla ilgili görüşlerinizi öğrenmek ve gerekirse sizinle görüşmek isterim. Şimdiden ilginiz için teşekkür ederim.
Saygılarımla,
Elif Demir
11-A
Puanlama ölçütü (toplam 20 puan):
- Konu satırı: 2 puan
- Uygun hitap: 2 puan
- Amacın girişte açıkça belirtilmesi: 2 puan
- İki gerekçe: 6 puan (her gerekçe 3 puan)
- Saygılı dil ve paragraf düzeni: 3 puan
- Kapanış cümlesi ve imza (ad soyad, sınıf): 2 puan
- Yazım ve noktalama: 3 puan (her iki yanlış için 0,5 puan düşülür)