Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 5. senaryoya göre (7 soru) · Toplam 100 puan
1.1-4 ve 6. soruları aşağıdaki hikâye parçasına göre cevaplayınız. (Parça bu sınav için yazılmıştır.)
Babası Almanya'ya gideli üç yıl olmuştu. Mektupları her ay aynı cümleyle başlıyordu: "Sizi çok özledim, burada her şey yolunda." Murat, bu cümlenin tam olarak doğru olmadığını artık biliyordu. Çünkü annesi mektubu okurken hep aynı yerde duruyor, gözlerini pencereden dışarıya, gecekonduların arasından görünen fabrika bacasına dikiyordu.
Mahallenin çocukları akşamüstü top oynarken Murat, duvarın dibine oturup babasının gönderdiği kartpostala bakardı. Kartpostalda karlı bir şehir vardı: dev bir kilise, ışıklı caddeler... Bir köşeye babası kurşun kalemle küçük bir ev çizmişti. Evin bacasından duman tütüyordu.
"Bu bizim ev mi?" diye sormuştu annesine bir gece.
Annesi cevap vermemiş, yalnızca lambanın fitilini kısmıştı.
a) Aşağıdaki sözlükleri yazarlarıyla eşleştiriniz. (6 puan)
Sözlükler: Divanü Lügati't-Türk, Lehçe-i Osmanî, Kâmûs-ı Türkî
Yazarlar: Şemseddin Sami, Kaşgarlı Mahmud, Ahmed Vefik Paşa
b) Parçadaki "gözlerini ... fabrika bacasına dikiyordu" ifadesinde "dikmek" sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır? Bu sözcüğün temel (gerçek) anlamıyla kullanıldığı bir cümle yazınız. (5 puan)
c) Aşağıdaki cümlede yapılan dört yazım yanlışını bulup doğrusunu yazınız. (4 puan)
"Murat'ta, babasının gönderdiği kartpostala her akşam bir kaç kez bakıyordu; çünki annesi gibi o da Almanyaya giden babasını çok özlüyordu."(15 puan)
5.Aşağıdaki 1960 sonrası Türk hikâyesine ait eserleri yazarlarıyla eşleştiriniz. (her biri 2 puan)
Eserler: Parasız Yatılı, Troya'da Ölüm Vardı, Hastalar ve Işıklar, Ya Tahammül Ya Sefer, İpek ve Bakır
Yazarlar: Mustafa Kutlu, Füruzan, Tomris Uyar, Bilge Karasu, Rasim Özdenören(10 puan)
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. a)
- Divanü Lügati't-Türk: Kaşgarlı Mahmud
- Lehçe-i Osmanî: Ahmed Vefik Paşa
- Kâmûs-ı Türkî: Şemseddin Sami
b) Mecaz anlamda kullanılmıştır: Bakışlarını uzun süre bir noktaya sabitlemek, dalgın ve kederli bir biçimde bakmak.
Temel anlam örneği: "Bahçeye iki fidan diktik." ya da "Direği toprağa dik olarak diktiler." (İğneyle dikmek sesteş ayrı bir sözcüktür; örnek olarak kabul edilmez.)
c)
- Murat'ta → Murat da (bağlaç olan "da" ayrı yazılır)
- bir kaç → birkaç (birleşik yazılır)
- çünki → çünkü
- Almanyaya → Almanya'ya (özel adlara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır)
Puanlama: a) Her doğru eşleştirme 2 puan. b) 5 puan (mecaz anlamı açıklama 3, temel anlamlı cümle 2). c) Her yanlışı bulup düzeltme 1 puan.
2. a) Örnek cevaplar (iki tanesi yeterli):
- 1960 askerî müdahalesi ve ardından hazırlanan 1961 Anayasası ile oluşan görece özgür düşünce ortamı; siyasi ve toplumsal konuların edebiyatta daha çok tartışılması
- Yurt dışına, özellikle Almanya'ya işçi göçü (1961'de yapılan işgücü anlaşmasıyla başlayan dış göç)
- Köyden kente göç, gecekondulaşma, hızlı şehirleşme ve sanayileşme
- 12 Mart 1971 muhtırası gibi siyasi çalkantılar; toplumcu gerçekçi anlayışın güçlenmesi
- Bireyin yalnızlığı, yabancılaşma ve bunalım temalarının (varoluşçuluğun etkisi) öne çıkması
b) Örnek cevaplar (iki tanesi yeterli):
- "Babası Almanya'ya gideli üç yıl olmuştu": Almanya'ya işçi göçü ve ailelerin parçalanması
- "gecekonduların arasından görünen fabrika bacası": Köyden kente göç, gecekondulaşma ve sanayileşme
- Annenin sessizliği, Murat'ın yalnızlığı: Göçün aile içinde yarattığı özlem ve iletişimsizlik
c) Örnek cevaplar: Toplumsal konular yerine bireyin iç dünyasına, kimlik arayışına ve modern insanın sorunlarına yönelme; postmodern anlatım tekniklerinin (üst kurmaca, metinlerarasılık) kullanılması; geleneksel değerlere ve maneviyata yönelen hikâyelerin artması; küçürek (minimal) hikâyenin yaygınlaşması.
Puanlama: a) Her gelişme 3 puan. b) Her örnek 3 puan (alıntı 1, gelişmeyle ilişkilendirme 2). c) 3 puan.
3. a) Tema: Özlem (ayrılık, göçün aileye etkisi; yalnızlık da kabul edilir).
b) Konu: Almanya'ya çalışmaya giden babasının yokluğunda gecekondu mahallesinde annesiyle yaşayan Murat'ın, babasının mektupları ve kartpostalı karşısında yaşadığı özlem ve sorgulama.
c) Tema, metnin dayandığı soyut ve genel duygu ya da düşüncedir (özlem). Konu ise bu temanın somut olaylar, kişiler, zaman ve mekân içinde nasıl işlendiğidir (Murat'ın babasını beklemesi, kartpostala bakması).
Puanlama: a) 4 puan. b) 4 puan (kişi, durum ve mekânın yer alması). c) 2 puan.
4. a) Örnek cevaplar (iki tanesi yeterli):
- Babanın Almanya'da çalışması: 1960'lardan itibaren yaşanan yurt dışına işçi göçünü yansıtır.
- Gecekondular ve fabrika bacası: Köyden kente göçü, hızlı ve plansız şehirleşmeyi, sanayileşmeyi yansıtır.
- Mektup ve kartpostal: Telefonun yaygın olmadığı dönemde uzaktaki aile bireyleriyle iletişimin mektupla kurulduğunu gösterir.
- Lamba ve fitil: Gaz lambasının kullanıldığı, altyapının yetersiz olduğu yoksul mahalle hayatını yansıtır.
b) Örnek cevaplar (iki tanesi yeterli):
- Aile sevgisi ve bağlılığı: Baba ailesini özlediğini her mektubunda yazar; Murat kartpostala her gün bakar.
- Fedakârlık: Baba ailesinin geçimini sağlamak için gurbete gitmiştir; anne yalnız başına evi ve çocuğu üstlenir.
- Sabır: Anne üzüntüsünü dile getirmeden sessizce bekler.
- Özlem ve vefa: Baba kartpostala evlerini çizerek ailesini unutmadığını gösterir.
Puanlama: a) Her öge 4 puan (öge 1,5, dönem gerçeğiyle ilişkilendirme 2,5). b) Değer 1,5 puan, metinden örnek 2 puan (birinci değer 3,5, ikinci değer 3,5).
5. - Parasız Yatılı: Füruzan
- Troya'da Ölüm Vardı: Bilge Karasu
- Hastalar ve Işıklar: Rasim Özdenören
- Ya Tahammül Ya Sefer: Mustafa Kutlu
- İpek ve Bakır: Tomris Uyar
Puanlama: Her doğru eşleştirme 2 puan.
6. a) İki nokta: Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konmuştur; "karlı bir şehir" ifadesinin ayrıntıları (kilise, caddeler) iki noktadan sonra açıklanmıştır.
Üç nokta: Sayılabilecek başka ögelerin de olduğunu, sıralamanın sürdürülebileceğini gösterir.
b) Tırnak işareti, başkasının (Murat'ın) sözünü olduğu gibi aktarmak için kullanılmıştır.
c) Üçü de zarf-fiildir (bağ-fiil).
- "gideli": "-alı/-eli" ekiyle kurulmuştur; "gittiğinden beri" anlamı katarak zaman bildirir.
- "okurken" ve "oynarken": "-ken" ekiyle kurulmuştur; "okuduğu sırada", "oynadıkları sırada" anlamıyla eş zamanlılık bildirir.
d) Şimdiki zamanın hikâyesi (-yor + -du).
Puanlama: a) 4 puan (iki nokta 2, üç nokta 2). b) 3 puan. c) 5 puan (fiilimsi türü 2, "-eli" anlamı 1,5, "-ken" anlamı 1,5). d) 3 puan (yalnız "geçmiş zaman" yazana 1 puan).
7. a) Örnek cevaplar (üç tanesi yeterli):
- Çok kısadır; birkaç cümleden ya da birkaç paragraftan oluşur.
- Genellikle tek bir olay, an ya da durum anlatılır; kişi sayısı azdır.
- Ayrıntıya girilmez, anlatım yoğun ve yoğunlaştırılmıştır; söylenmeyenler okura bırakılır.
- Sonu genellikle açık uçludur ya da şaşırtıcıdır; okuru düşünmeye yöneltir.
- Başlık, anlamın önemli bir parçası olabilir.
b) Örnek hikâye:
Bekleyiş
İstasyondaki bank, sabahtan beri aynı kadını taşıyordu. Kadın, elindeki çiçekleri her tren geldiğinde biraz daha sıkı tutuyor, her tren gidince gevşetiyordu. Akşamüstü son tren düdüğünü çaldı. Kapılar açıldı, kalabalık aktı, kapılar kapandı. Kadın ayağa kalktı, çiçekleri bankın üzerine bıraktı. Gece bekçisi bankı temizlerken çiçeklerin arasına sıkıştırılmış bir bilet buldu. Bilet, otuz yıl önceki bir tarihi gösteriyordu.
Puanlama ölçütü:
a) Her özellik 2 puan.
b) 14 puan: Başlıkla uyum 2 puan; tek olay ve az kişi 3 puan; yoğun anlatım ve sözcük sınırı 3 puan; açık uçlu ya da şaşırtıcı son 3 puan; yazım ve noktalama 3 puan (her iki yanlış için 0,5 puan düşülür).