8. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı
Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 2. senaryoya göre (8 soru) · Toplam 100 puan
Ad Soyad:Sınıf:No:Puan:
1.Dünya, Güneş etrafında dolanırken dönme ekseni yörünge düzlemine göre eğik durur. Aşağıdaki tabloda verilen tarihler için boşlukları doldurunuz. (Her boşluk 1,75 puan; toplam 8 boşluk)(14 puan)
2.Kerem: "Yazın sıcak olmasının nedeni, Dünya'nın o zaman Güneş'e daha yakın olmasıdır." diyor.
a) Dünya, Güneş'e Ocak ayının başında en yakın konumdadır. Bu bilgiyi kullanarak Kerem'in düşüncesinin neden yanlış olduğunu açıklayınız. (5 puan)
b) Türkiye'de kış yaşanırken Avustralya'da hangi mevsim yaşanır? Nedenini yazınız. (3 puan)
c) Dünya'nın dönme ekseni eğik olmasaydı mevsimler için ne tahmin edersiniz? (4 puan)(12 puan)
a) Dünya, Güneş'e Ocak ayının başında en yakın konumdadır. Bu bilgiyi kullanarak Kerem'in düşüncesinin neden yanlış olduğunu açıklayınız. (5 puan)
b) Türkiye'de kış yaşanırken Avustralya'da hangi mevsim yaşanır? Nedenini yazınız. (3 puan)
c) Dünya'nın dönme ekseni eğik olmasaydı mevsimler için ne tahmin edersiniz? (4 puan)(12 puan)
3.a) Bir nükleotidin yapısında bulunan üç birimi yazınız. (3 puan)
b) Nükleotit, gen, DNA ve kromozom kavramlarını küçükten büyüğe doğru sıralayınız. (3 puan)
c) Gen ile DNA arasındaki ilişkiyi ve DNA ile kromozom arasındaki ilişkiyi birer cümleyle açıklayınız. (4 puan)
d) Bir insanın vücut hücresinde kaç kromozom bulunur? (2 puan)(12 puan)
b) Nükleotit, gen, DNA ve kromozom kavramlarını küçükten büyüğe doğru sıralayınız. (3 puan)
c) Gen ile DNA arasındaki ilişkiyi ve DNA ile kromozom arasındaki ilişkiyi birer cümleyle açıklayınız. (4 puan)
d) Bir insanın vücut hücresinde kaç kromozom bulunur? (2 puan)(12 puan)
4.Bir öğrenci DNA modeli yapıyor. Modelin bir zincirindeki bazların sırası şöyledir:
A T T A G C A A T G
a) Karşı (tamamlayıcı) zincirdeki bazların sırasını yazınız. (4 puan)
b) Bu çift zincirli DNA parçasında toplam kaç nükleotit vardır? A, T, G ve C sayılarını ayrı ayrı bulunuz. (6 puan)
c) Bu DNA parçasında adenin sayısı ile timin sayısı neden her zaman eşittir? (2 puan)(12 puan)
A T T A G C A A T G
a) Karşı (tamamlayıcı) zincirdeki bazların sırasını yazınız. (4 puan)
b) Bu çift zincirli DNA parçasında toplam kaç nükleotit vardır? A, T, G ve C sayılarını ayrı ayrı bulunuz. (6 puan)
c) Bu DNA parçasında adenin sayısı ile timin sayısı neden her zaman eşittir? (2 puan)(12 puan)
5.Çift zincirli bir DNA molekülünde toplam 1000 nükleotit bulunuyor ve bunların 300 tanesi adenin bazı içeriyor.
a) Bu DNA'daki timin, guanin ve sitozin sayılarını işlem göstererek bulunuz. (8 puan)
b) Bir öğrenci DNA modelinde adenin karşısına guanin yerleştirmiştir. Bu modeldeki hatayı açıklayınız. (4 puan)(12 puan)
a) Bu DNA'daki timin, guanin ve sitozin sayılarını işlem göstererek bulunuz. (8 puan)
b) Bir öğrenci DNA modelinde adenin karşısına guanin yerleştirmiştir. Bu modeldeki hatayı açıklayınız. (4 puan)(12 puan)
6.a) DNA'nın kendini eşlemesi hücrenin hangi olayından önce gerçekleşir? Eşlemenin neden gerekli olduğunu açıklayınız. (4 puan)
b) DNA eşlemesinin aşamalarını kısaca sırasıyla yazınız. (5 puan)
c) Bir DNA molekülü art arda 2 kez eşlenirse kaç DNA molekülü oluşur? (3 puan)(12 puan)
b) DNA eşlemesinin aşamalarını kısaca sırasıyla yazınız. (5 puan)
c) Bir DNA molekülü art arda 2 kez eşlenirse kaç DNA molekülü oluşur? (3 puan)(12 puan)
7.Bezelyelerde sarı tohum rengi (S) yeşil tohum rengine (s) baskındır. Genotipi Ss olan iki bezelye bitkisi çaprazlanıyor.
a) Bu çaprazlamayı tablo (Punnett karesi) üzerinde gösteriniz. (4 puan)
b) Oluşabilecek yavruların genotip oranlarını yazınız. (4 puan)
c) Yavruların fenotip oranlarını yazınız. (3 puan)
d) Bu çaprazlamadan 400 tohum elde edilirse kaç tanesinin sarı, kaç tanesinin yeşil olması beklenir? (3 puan)(14 puan)
a) Bu çaprazlamayı tablo (Punnett karesi) üzerinde gösteriniz. (4 puan)
b) Oluşabilecek yavruların genotip oranlarını yazınız. (4 puan)
c) Yavruların fenotip oranlarını yazınız. (3 puan)
d) Bu çaprazlamadan 400 tohum elde edilirse kaç tanesinin sarı, kaç tanesinin yeşil olması beklenir? (3 puan)(14 puan)
8.Bir çiftçinin sarı tohumlu bir bezelye bitkisi var ama bitkinin genotipini (SS mi, Ss mi) bilmiyor. Bu bitkiyi yeşil tohumlu (ss) bir bitkiyle çaprazlıyor.
a) Bitkinin genotipi SS ise yavruların tohum rengi nasıl olur? Çaprazlamayı göstererek açıklayınız. (5 puan)
b) Bitkinin genotipi Ss ise yavruların tohum rengi nasıl olur? Çaprazlamayı göstererek açıklayınız. (5 puan)
c) Yavruların yarısı sarı, yarısı yeşil tohumlu çıkmıştır. Bitkinin genotipi nedir? (2 puan)(12 puan)
a) Bitkinin genotipi SS ise yavruların tohum rengi nasıl olur? Çaprazlamayı göstererek açıklayınız. (5 puan)
b) Bitkinin genotipi Ss ise yavruların tohum rengi nasıl olur? Çaprazlamayı göstererek açıklayınız. (5 puan)
c) Yavruların yarısı sarı, yarısı yeşil tohumlu çıkmıştır. Bitkinin genotipi nedir? (2 puan)(12 puan)
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. - 21 Haziran: Yengeç Dönencesi; yaz (Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz).
- 23 Eylül: Ekvator; sonbahar (gece ve gündüz her yerde yaklaşık eşit).
- 21 Aralık: Oğlak Dönencesi; kış (Kuzey Yarım Küre'de en kısa gündüz).
- 21 Mart: Ekvator; ilkbahar (gece ve gündüz her yerde yaklaşık eşit).
Puanlama: 8 boşluk, her biri 1,75 puan (toplam 14). "Ekvator" yerine "Ekvator'a dik gelir" gibi yanıtlar kabul edilir.
- 23 Eylül: Ekvator; sonbahar (gece ve gündüz her yerde yaklaşık eşit).
- 21 Aralık: Oğlak Dönencesi; kış (Kuzey Yarım Küre'de en kısa gündüz).
- 21 Mart: Ekvator; ilkbahar (gece ve gündüz her yerde yaklaşık eşit).
Puanlama: 8 boşluk, her biri 1,75 puan (toplam 14). "Ekvator" yerine "Ekvator'a dik gelir" gibi yanıtlar kabul edilir.
2. a) Ocak başında Dünya Güneş'e en yakındır ama bu sırada Kuzey Yarım Küre'de (Türkiye'de) kış yaşanır. Demek ki mevsimlerin nedeni Güneş'e uzaklık değildir. Mevsimler; eksen eğikliği ve Dünya'nın Güneş etrafında dolanması sonucu Güneş ışınlarının yeryüzüne geliş açısının ve gündüz süresinin yıl içinde değişmesiyle oluşur.
b) Yaz. Avustralya Güney Yarım Küre'dedir. Eksen eğikliği nedeniyle iki yarım küre Güneş ışınlarını aynı anda farklı açılarla alır; bu yüzden yarım kürelerde aynı anda zıt mevsimler yaşanır.
c) Güneş ışınları yıl boyunca hep Ekvator'a dik gelirdi. Bir yerdeki ışınların geliş açısı ve gece-gündüz süreleri yıl boyunca değişmezdi; bu nedenle belirgin mevsimler oluşmazdı.
Puanlama: a) Kış örneğiyle çelişkiyi göstermek 2 puan, doğru nedeni (eksen eğikliği, geliş açısı) yazmak 3 puan. b) Yaz 1 puan, gerekçe 2 puan. c) Mevsimlerin oluşmayacağı 2 puan, geliş açısının değişmeyeceği gerekçesi 2 puan.
b) Yaz. Avustralya Güney Yarım Küre'dedir. Eksen eğikliği nedeniyle iki yarım küre Güneş ışınlarını aynı anda farklı açılarla alır; bu yüzden yarım kürelerde aynı anda zıt mevsimler yaşanır.
c) Güneş ışınları yıl boyunca hep Ekvator'a dik gelirdi. Bir yerdeki ışınların geliş açısı ve gece-gündüz süreleri yıl boyunca değişmezdi; bu nedenle belirgin mevsimler oluşmazdı.
Puanlama: a) Kış örneğiyle çelişkiyi göstermek 2 puan, doğru nedeni (eksen eğikliği, geliş açısı) yazmak 3 puan. b) Yaz 1 puan, gerekçe 2 puan. c) Mevsimlerin oluşmayacağı 2 puan, geliş açısının değişmeyeceği gerekçesi 2 puan.
3. a) Fosfat, şeker (deoksiriboz) ve organik baz (A, T, G ya da C).
b) Nükleotit < gen < DNA < kromozom
c) Gen, DNA'nın belirli bir özelliği taşıyan (kalıtsal bilgi taşıyan) bölümüdür. Kromozom, DNA'nın proteinlerle birlikte kısalıp kalınlaşarak paketlenmiş hâlidir.
d) 46 kromozom.
Puanlama: a) Her birim 1 puan. b) Tam doğru sıralama 3 puan, bir hata 1 puan. c) Her ilişki 2 puan. d) 2 puan.
b) Nükleotit < gen < DNA < kromozom
c) Gen, DNA'nın belirli bir özelliği taşıyan (kalıtsal bilgi taşıyan) bölümüdür. Kromozom, DNA'nın proteinlerle birlikte kısalıp kalınlaşarak paketlenmiş hâlidir.
d) 46 kromozom.
Puanlama: a) Her birim 1 puan. b) Tam doğru sıralama 3 puan, bir hata 1 puan. c) Her ilişki 2 puan. d) 2 puan.
4. a) T A A T C G T T A C
b) Toplam 20 nükleotit. Birinci zincir: A = 4, T = 3, G = 2, C = 1. İkinci zincir: A = 3, T = 4, G = 1, C = 2. Toplam: A = 7, T = 7, G = 3, C = 3 (7 + 7 + 3 + 3 = 20).
c) DNA'da adenin her zaman karşı zincirdeki timinle, guanin de sitozinle eşleşir. Bu yüzden çift zincirde A sayısı T sayısına, G sayısı C sayısına eşittir.
Puanlama: a) Tam doğru 4 puan; her hatalı baz için 1 puan düşülür. b) Toplam nükleotit 2 puan, dört baz sayısının her biri 1 puan. c) Eşleşme kuralı 2 puan.
b) Toplam 20 nükleotit. Birinci zincir: A = 4, T = 3, G = 2, C = 1. İkinci zincir: A = 3, T = 4, G = 1, C = 2. Toplam: A = 7, T = 7, G = 3, C = 3 (7 + 7 + 3 + 3 = 20).
c) DNA'da adenin her zaman karşı zincirdeki timinle, guanin de sitozinle eşleşir. Bu yüzden çift zincirde A sayısı T sayısına, G sayısı C sayısına eşittir.
Puanlama: a) Tam doğru 4 puan; her hatalı baz için 1 puan düşülür. b) Toplam nükleotit 2 puan, dört baz sayısının her biri 1 puan. c) Eşleşme kuralı 2 puan.
5. a) A = T olduğundan timin = 300.
A + T = 300 + 300 = 600.
G + C = 1000 − 600 = 400. G = C olduğundan guanin = 200, sitozin = 200.
b) DNA'da adenin yalnız timinle, guanin yalnız sitozinle eşleşir. Adeninin karşısına timin yerleştirilmelidir.
Puanlama: a) Timin 2 puan, G + C = 400 işlemi 2 puan, guanin 2 puan, sitozin 2 puan. b) Eşleşme kuralı 2 puan, doğru düzeltme 2 puan.
A + T = 300 + 300 = 600.
G + C = 1000 − 600 = 400. G = C olduğundan guanin = 200, sitozin = 200.
b) DNA'da adenin yalnız timinle, guanin yalnız sitozinle eşleşir. Adeninin karşısına timin yerleştirilmelidir.
Puanlama: a) Timin 2 puan, G + C = 400 işlemi 2 puan, guanin 2 puan, sitozin 2 puan. b) Eşleşme kuralı 2 puan, doğru düzeltme 2 puan.
6. a) Hücre bölünmesinden önce. Bölünme sonunda oluşan yeni hücrelerin her birine kalıtsal bilginin tam bir kopyasının aktarılması için DNA'nın önce kendini eşlemesi gerekir.
b)
1. DNA'nın iki zinciri fermuar gibi birbirinden ayrılır.
2. Ayrılan her zincir kalıp olur; hücrede serbest hâlde bulunan nükleotitler bu zincirlerin karşısına eşleşme kuralına göre (A-T, G-C) yerleşir.
3. Sonuçta birbirinin aynı iki DNA molekülü oluşur; her birinde bir eski, bir yeni zincir bulunur.
c) 1. eşlemede 1 → 2, 2. eşlemede 2 → 4. Toplam 4 DNA molekülü oluşur.
Puanlama: a) Hücre bölünmesi 2 puan, gerekçe 2 puan. b) Zincirlerin ayrılması 2 puan, serbest nükleotitlerin kurala göre eşleşmesi 2 puan, iki özdeş DNA oluşması 1 puan. c) 3 puan.
b)
1. DNA'nın iki zinciri fermuar gibi birbirinden ayrılır.
2. Ayrılan her zincir kalıp olur; hücrede serbest hâlde bulunan nükleotitler bu zincirlerin karşısına eşleşme kuralına göre (A-T, G-C) yerleşir.
3. Sonuçta birbirinin aynı iki DNA molekülü oluşur; her birinde bir eski, bir yeni zincir bulunur.
c) 1. eşlemede 1 → 2, 2. eşlemede 2 → 4. Toplam 4 DNA molekülü oluşur.
Puanlama: a) Hücre bölünmesi 2 puan, gerekçe 2 puan. b) Zincirlerin ayrılması 2 puan, serbest nükleotitlerin kurala göre eşleşmesi 2 puan, iki özdeş DNA oluşması 1 puan. c) 3 puan.
7. a) Ebeveynlerin üreme hücreleri: S ve s; S ve s.
SS | Ss
Ss | ss
b) SS : Ss : ss = 1 : 2 : 1 (1/4 SS, 2/4 Ss, 1/4 ss)
c) Sarı : yeşil = 3 : 1 (3/4 sarı, 1/4 yeşil)
d) Sarı: 400 × 3/4 = 300 tohum. Yeşil: 400 × 1/4 = 100 tohum.
Puanlama: a) Üreme hücrelerinin doğru yazılması 2 puan, kareye doğru yerleştirme 2 puan. b) Genotip oranı 4 puan (bir hata 2 puan). c) 3 puan. d) Sarı 1,5 puan, yeşil 1,5 puan.
SS | Ss
Ss | ss
b) SS : Ss : ss = 1 : 2 : 1 (1/4 SS, 2/4 Ss, 1/4 ss)
c) Sarı : yeşil = 3 : 1 (3/4 sarı, 1/4 yeşil)
d) Sarı: 400 × 3/4 = 300 tohum. Yeşil: 400 × 1/4 = 100 tohum.
Puanlama: a) Üreme hücrelerinin doğru yazılması 2 puan, kareye doğru yerleştirme 2 puan. b) Genotip oranı 4 puan (bir hata 2 puan). c) 3 puan. d) Sarı 1,5 puan, yeşil 1,5 puan.
8. a) SS × ss: Bütün yavrular Ss olur. Yavruların tamamı sarı tohumludur.
b) Ss × ss: Yavruların 2/4'ü Ss (sarı), 2/4'ü ss (yeşil) olur. Yavruların yarısı sarı, yarısı yeşil tohumludur (1 : 1).
c) Ss (heterozigot).
Puanlama: a) Çaprazlama 3 puan, sonuç 2 puan. b) Çaprazlama 3 puan, sonuç 2 puan. c) 2 puan.
b) Ss × ss: Yavruların 2/4'ü Ss (sarı), 2/4'ü ss (yeşil) olur. Yavruların yarısı sarı, yarısı yeşil tohumludur (1 : 1).
c) Ss (heterozigot).
Puanlama: a) Çaprazlama 3 puan, sonuç 2 puan. b) Çaprazlama 3 puan, sonuç 2 puan. c) 2 puan.