📖 Temel Geometrik Şekiller ve Özellikleri (nokta, çember, dikme)

📍 Noktadan doğruya

Noktaları aynı hizada, aralarında boşluk kalmayacak biçimde dizelim. Nereye kadar gittiğine göre adı değişir:

Köşeli parantez uç noktanın kapalı olduğunu, açık taraf sonsuza gittiğini gösterir.

Uzunluğu olan tek şekil doğru parçasıdır. Işının ve doğrunun ucu sonsuza gittiği için uzunluğu ölçülemez. Doğru parçasının uzunluğu |AB| biçiminde yazılır: |AB| = 5 cm.

📐 Açı: iki ışının kurduğu şekil

Başlangıç noktaları aynı olan iki ışının oluşturduğu şekle açı denir. Açıyı bir ışının dönme miktarı olarak da düşünebilirsin.

• Açıyı oluşturan ışınlara açının kolları denir.
• Işınların ortak başlangıç noktasına açının köşesi denir.

Açı üç harfle gösterilir ve ortadaki harf her zaman köşedir: BAC açısı, köşesi A olan açıdır. Aynı açıya CAB ya da kısaca A açısı da diyebiliriz.

⭕ Çember ve daire

Düz bir yüzeyde merkez olarak seçilen bir noktaya eşit uzaklıktaki noktaların oluşturduğu şekle çember denir. Öğretmen şerit metreyi 3 metre açıp "herkes benden 3 metre uzakta dursun" dediğinde çocuklar bir çember oluşturur.

• Yarıçap (r): merkezi, çember üzerindeki bir noktaya birleştiren doğru parçası.
• Çap (R): çemberin iki noktasını merkezden geçerek birleştiren doğru parçası. Çap, yarıçapın iki katıdır.

Çember pergelle çizilir: pergelin sivri ucu merkeze konur, sabitlenir, kalemli uç döndürülür. Pergelin kolları arasındaki açıklık yarıçap uzunluğuna eşittir.

Çember ile daire aynı şey değildir. Çember yalnızca o kıvrımlı çizgidir; çember ve iç bölgesinin tamamına daire denir. Hulahop ve yüzük çember modelidir, bozuk para ve yuvarlak masanın üstü daire modelidir.

⊥ Dikme: en kısa yol

Bir doğruya, dışındaki bir noktadan dik çizilen doğru parçasına dikme denir. Diklik ┴ sembolüyle gösterilir: [AB] ┴ CD.

Dikmeyi çizmek için gönye kullanılır.

Dikmenin can alıcı özelliği şudur: bir noktadan bir doğruya çizilebilecek en kısa doğru parçası dikmedir. Çatıdaki suyu zemine en kısa yoldan indirmek isteyen bir mühendis, boruyu zemine dik yerleştirir.

Nokta P
   |
   | dikme (en kısa)
   |  \     \n   |   \     \  bunlar daha uzun
---+----+-----+---  doğru d

Son bir kavram: düzlem, kenarı ve kalınlığı olmayan, her yönden sonsuza uzanan düz yüzeyin modelidir. Bütün bu çizimleri bir düzlem üzerinde yaparız.