Örnek yazılı · MEB konu-soru dağılım tablosundaki 4. senaryoya göre (10 soru) · Toplam 100 puan
oynaogren.tr · MEB ortak yazılı konu-soru dağılım tablosuna göre hazırlanmış özgün örnek sorulardır; okulunuzun sınavı farklı olabilir.
Cevap anahtarı
1. a) Sorun: Bilim fuarına iki gün kala, güneş enerjili sulama düzeneğindeki pompa çalışmaz; çünkü panel yeterli elektrik üretmemektedir. Çözüm: Elif sorunun kaynağını bulur, Murat Bey'in önerisiyle ikinci bir panel eklenir ve fuar günü düzenek kusursuz çalışır.
b) Kişiler: Elif, Can, Murat Bey (fen bilimleri öğretmeni), ziyaretçiler.
c) Yer: Okulun laboratuvarı ve fuar alanı.
d) Zaman: Bilim fuarından iki gün önce, o akşam (geç saatler) ve fuar günü.
Puanlama: a) 4 puan (sorun 2 puan, çözüm 2 puan); b) 2 puan (Elif, Can ve Murat Bey'in üçünü yazan 2 puan, ikisini yazan 1 puan); c) 2 puan (laboratuvar 1 puan, fuar alanı 1 puan); d) 2 puan.
2. a) Düzenek: belli bir işi yapmak için parçaların bir araya getirilmesiyle kurulan sistem, mekanizma. İpucu: Güneş paneli, pompa ve saksılardan oluşan, bitkileri sulamaya yarayan bir yapıdan söz ediliyor.
b) Kusursuz: hiçbir hatası, eksiği olmayan; tam ve doğru. İpucu: Daha önce çalışmayan düzenek bu kez sorunsuz çalışmış, ziyaretçiler hayranlıkla izlemiştir.
Puanlama: Her madde 5 puan (doğru anlam 3 puan, ipucu 2 puan).
3. a) Suya düşmek: bir iş ya da plan gerçekleşmeden boşa çıkmak. Katkısı: Can'ın umutsuzluğunu ve hayal kırıklığını kısa ve etkili biçimde, uzun açıklamaya gerek kalmadan anlatır; anlatıma canlılık katar.
b) Anlam: Sabırla, sebat ederek çalışan kişi sonunda isteğine kavuşur. İlişki: Elif ile Can pes etmeden sorunu araştırıp geç saatlere kadar çalışmış ve fuar günü düzenekleri başarıyla çalışmıştır; atasözü hikâyenin iletisini özetler.
Puanlama: a) 5 puan (deyimin anlamı 2 puan, katkısı 3 puan); b) 5 puan (atasözünün anlamı 2 puan, hikâyeyle ilişkisi 3 puan).
4. a) Beklenen fikirler: Murat Bey, hatayı bir başarısızlık olarak değil, öğrenmenin doğal bir aşaması olarak görür. Öğrencilerini suçlamak yerine onları cesaretlendirir ve çözüme yönlendirir; deneme-yanılma ile öğrenmeyi destekleyen bir öğretmendir.
b) Can, sorun karşısında çabuk umutsuzluğa kapılan, karamsar bir tutum sergilemiştir ("umutsuzca sandalyeye çöktü"). Elif ise sabırlı, soğukkanlı ve çözüm odaklıdır; pes etmeden kabloları tek tek kontrol edip sorunun kaynağını bulmuştur.
Puanlama: a) 5 puan (hataya bakışı 3 puan, öğrencilere yaklaşımı 2 puan); b) 5 puan (Can'ın tutumu 2 puan, Elif'in tutumu 2 puan, metinden kanıt 1 puan).
5. a) Güneş paneline ulaşan ışık azalacağı için panel daha az elektrik üretirdi; pompa yavaş çalışır ya da hiç çalışmazdı, bitkilere su taşınamazdı.
b) Kabul edilecek çözümler (ikisi yeterli):
- Güneşli saatlerde üretilen elektriği şarj edilebilir bir pilde (akü) depolamak ve bulutlu havada bu pili kullanmak.
- Yedek olarak pille çalışan bir güç kaynağı bulundurmak.
- Düzeneği pencere kenarı gibi en çok ışık alan yere yerleştirmek ya da panel sayısını artırmak.
- Ziyaretçilere sunum yaparken düzeneğin önceden güneşli havada çekilmiş bir videosunu da hazırlamak.
Puanlama: a) 4 puan (ışığın azalması 2 puan, pompanın çalışmaması/yavaşlaması 2 puan); b) 6 puan (uygulanabilir ve soruna uygun her çözüm 3 puan; birbirinin tekrarı olan çözümler tek çözüm sayılır).
6. I. Açıklama (açıklayıcı anlatım). Gerekçe: Okuyucuyu bilgilendirmek amaçlanmış; güneş panelinin ne olduğu ve neyden yapıldığı nesnel bilgilerle anlatılmıştır.
II. Betimleme. Gerekçe: Laboratuvarın görünümü, ışık ve renk ayrıntılarıyla okuyucunun gözünde canlanacak biçimde resmedilmiştir ("altın sarısı lekeler", "mücevher gibi parlıyordu").
III. Öyküleme. Gerekçe: Elif'in yaptığı işler zaman sırasına göre, hareket bildiren fiillerle ("geldi, girdi, çalıştırdı, yazdı") anlatılmıştır.
Puanlama: Her parça 3 puan (anlatım biçiminin adı 2 puan, gerekçe 1 puan).
7. a) yapmak: isim-fiil; "deney yapmak" sözü isim gibi kullanılmış, cümlenin öznesidir.
b) gelen: sıfat-fiil; "ziyaretçiler" ismini nitelemektedir.
c) yanınca: zarf-fiil; "bağırdı" eyleminin zamanını bildirmektedir.
d) gülümseyerek: zarf-fiil; "baktı" eyleminin nasıl yapıldığını (durumunu) bildirmektedir.
e) yazılan: sıfat-fiil; "raporlar" ismini nitelemektedir.
Puanlama: Her cümle 2 puan (fiilimsiyi bulmak 1 puan, türü ve işlevini doğru yazmak 1 puan).
8. Örnek cevap:
Önce dibinde su deliği olan uygun büyüklükte bir saksı seçilir. Ardından saksının dibine birkaç parça küçük taş konur, üzerine saksının üçte ikisi dolacak kadar toprak doldurulur. Daha sonra fide, kökleri zarar görmeden eski kabından dikkatlice çıkarılır. Toprağın ortasında açılan çukura fide yerleştirilir ve etrafı toprakla doldurularak hafifçe bastırılır. Sonra fide, toprak iyice nemlenene kadar bol suyla sulanır. Son olarak saksı, güneş alan bir pencere kenarına konur ve toprak kurudukça sulanır.
Puanlama (rubrik):
- Basamakların doğruluğu ve yeterliliği: 4 puan (en az beş uygun basamak; eksik her basamak için 1 puan düşülür).
- Sıralama: 2 puan (basamaklar mantıklı ve uygulanabilir sırada).
- Sıralama ifadeleri: 2 puan (en az üç farklı sıralama ifadesi doğru kullanılmış).
- Açıklık: 1 puan (okuyan kişinin işi uygulayabileceği açıklıkta anlatım).
- Yazım ve noktalama: 2 puan (her 2 hata için 1 puan düşülür).
9. a) Elif: özne / kabloları: belirtili nesne / dikkatlice: zarf tümleci / kontrol etti: yüklem
b) Can: özne / dün akşam: zarf tümleci / laboratuvarda: dolaylı tümleç / panelleri: belirtili nesne / yeniden: zarf tümleci / bağladı: yüklem
Puanlama: Doğru bulunan her öge 1 puan (10 öge × 1 = 10 puan). "kontrol etti" yüklemi "kontrol" ve "etti" diye ayrılırsa yüklem için puan verilmez.
10. 1. İsim cümlesi, kurallı cümle (yüklem "öğrenciydi" isim soylu ve sonda).
2. Fiil cümlesi, kurallı cümle (yüklem "beğendi" çekimli fiil ve sonda).
3. Fiil cümlesi, devrik cümle (yüklem "yorulmuştuk" çekimli fiil, sonda değil).
4. İsim cümlesi, kurallı cümle (yüklem "ışığıdır" isim soylu ve sonda).
5. İsim cümlesi, devrik cümle (yüklem "güzeldi" isim soylu, cümlenin başında).
Puanlama: Her doğru hücre 1 puan (10 × 1 = 10 puan).