📋 11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı 1. Senaryo
MEB'in 2026-2027 ortak yazılı konu-soru dağılım tablosunda bu yazılı için 5 senaryo var; okulundaki zümre bunlardan birini seçer. 1. senaryoda 6 soru sorulur (senaryolarda soru sayısı 5 ile 7 arasında değişir). Yazılı haftası: 2-13 Kasım 2026. Aşağıda hangi kazanımdan kaç soru geldiğini, her birinin konu anlatımını ve testini bulursun.
🎯 1. senaryoda hangi konudan kaç soru?
-
1 soru
Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmalarıBİY.11.1.1
- 2 soru
- 2 soru
- 1 soru
Kaynak: MEB 2026-2027 ortak yazılı konu-soru dağılım tablosu; "her senaryoda" işaretli kazanım hangi senaryo seçilirse seçilsin sorulur, önce onlara çalış. Öğretmeninin duyurduğu senaryoyu esas al.
🧾 Açık uçlu örnek yazılı kâğıdı
Bu yazılı için 3. senaryoya göre hazırlanmış örnek kâğıt var; konuları büyük ölçüde aynı.
✏️ 1. senaryonun konularından örnek sorular
Senaryodaki her kazanımdan, soru sayısı kadar (en çok 3) çoktan seçmeli soru. Önce kendin çöz, sonra cevaba bak. Yazılıda sorular açık uçlu gelir; burada konuyu anlayıp anlamadığını ölçersin.
1. Bir akvaryumda su sıcaklığı düşürülünce balıklar dibe inip hareketlerini azaltıyor. Sıcaklık değişiminin algılanmasından hemen sonra gelen basamak hangisidir?
"Balıkların hareketlerini azaltması" diyen öğrenci son basamağa atlar; yanıt, ancak yorumlamadan sonra gelir.
Algılanan bilgi önce iletilir ve canlının iç dengesine göre değerlendirilir; hangi yapının etkinleşeceği bundan sonra belirlenir, gözlenen hareket azalması ise sürecin sonucudur.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Uyarının iletilip yorumlanması
"Balıkların hareketlerini azaltması" diyen öğrenci son basamağa atlar; yanıt, ancak yorumlamadan sonra gelir.
Algılanan bilgi önce iletilir ve canlının iç dengesine göre değerlendirilir; hangi yapının etkinleşeceği bundan sonra belirlenir, gözlenen hareket azalması ise sürecin sonucudur.
2. Bir hormonun etkisini üretildiği dokuda değil başka bir dokuda göstermesi, o hormon için neyi zorunlu kılar?
"Etki göstereceği dokuda yeniden üretilmesini" diyen öğrenci hormonun yer değiştirmesini atlar; hormon o dokuda yeniden üretilseydi zaten üretildiği yerde etki göstermiş olurdu.
Bitkisel hormonlar iletim demetleriyle ya da difüzyonla taşınır; bir kısmı üretildiği dokuda, bir kısmı taşındığı dokuda etki gösterir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: İletim demetleriyle ya da difüzyonla taşınmasını
"Etki göstereceği dokuda yeniden üretilmesini" diyen öğrenci hormonun yer değiştirmesini atlar; hormon o dokuda yeniden üretilseydi zaten üretildiği yerde etki göstermiş olurdu.
Bitkisel hormonlar iletim demetleriyle ya da difüzyonla taşınır; bir kısmı üretildiği dokuda, bir kısmı taşındığı dokuda etki gösterir.
3. Aynı türden iki bitki yedi gün susuz bırakılıyor. L bitkisinde absisik asit sentezi bir madde ile engellenmiştir. Buna göre hangi sonuca ulaşılır?
"Absisik asit yapraktan su kaybını tamamen durdurur" diyen öğrenci veriye değil kurala bakar; K bitkisi stomaları kapandığı hâlde yine de %12 su kaybetmiştir, yani kayıp durmamış, sınırlanmıştır.
Önce iki satırın tek farkı belirlenir: absisik asit sentezi. Sonra sonuç zinciri kurulur: absisik asit yoksa stoma kapanmıyor, stoma kapanmayınca su kaybı %12 yerine %47 oluyor. Demek ki su kaybını sınırlayan şey absisik asidin stomaları kapatmasıdır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Su kaybını sınırlayan şey absisik asidin stomaları kapatmasıdır
"Absisik asit yapraktan su kaybını tamamen durdurur" diyen öğrenci veriye değil kurala bakar; K bitkisi stomaları kapandığı hâlde yine de %12 su kaybetmiştir, yani kayıp durmamış, sınırlanmıştır.
Önce iki satırın tek farkı belirlenir: absisik asit sentezi. Sonra sonuç zinciri kurulur: absisik asit yoksa stoma kapanmıyor, stoma kapanmayınca su kaybı %12 yerine %47 oluyor. Demek ki su kaybını sınırlayan şey absisik asidin stomaları kapatmasıdır.
4. Nasti hareketlerinde neden pozitif ve negatif ayrımı yapılmaz?
"Nastide bitki uyarana hep yaklaştığı için" diyen öğrenci nastiyi hep pozitif bir yönelme sanır; oysa nastide uyarana yaklaşma ya da uzaklaşma diye bir yön yoktur.
Pozitif ve negatif, hareketin uyarana göre yönünü anlatır. Nastide uyaran hangi yandan gelirse gelsin tepki aynı kaldığından bu ayrım yapılamaz; ayrıca nastiye ışık, sarsıntı, dokunma ve sıcaklık gibi birçok uyaran yol açar.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Tepkinin yönü uyaranın yönüne bağlı olmadığı için
"Nastide bitki uyarana hep yaklaştığı için" diyen öğrenci nastiyi hep pozitif bir yönelme sanır; oysa nastide uyarana yaklaşma ya da uzaklaşma diye bir yön yoktur.
Pozitif ve negatif, hareketin uyarana göre yönünü anlatır. Nastide uyaran hangi yandan gelirse gelsin tepki aynı kaldığından bu ayrım yapılamaz; ayrıca nastiye ışık, sarsıntı, dokunma ve sıcaklık gibi birçok uyaran yol açar.
5. Kitaba göre nasti hareketleri hücrelerde hangi olaylar sonucunda meydana gelir?
"Uyaranın geldiği yanda hormon birikmesi" diyen öğrenci nastiyi tropizmayla karıştırır; tropizma hormonlarla denetlenen, uyaranın yönüne bağlı harekettir.
Nasti, hücrelerdeki ani turgor değişimi ve hızlı hücre büyüme asimetrisiyle olur; küstüm otu yaprağının kapanıp bir süre sonra yeniden açılması bu yüzden mümkündür.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Ani turgor değişimi ve hızlı büyüme asimetrisi
"Uyaranın geldiği yanda hormon birikmesi" diyen öğrenci nastiyi tropizmayla karıştırır; tropizma hormonlarla denetlenen, uyaranın yönüne bağlı harekettir.
Nasti, hücrelerdeki ani turgor değişimi ve hızlı hücre büyüme asimetrisiyle olur; küstüm otu yaprağının kapanıp bir süre sonra yeniden açılması bu yüzden mümkündür.
6. Kesilen bir koleoptil ucu, araya jelatin konularak gövdenin üstüne yeniden yerleştiriliyor ve koleoptile yalnız sağdan ışık veriliyor. Ne beklenir?
"Uzar ama kıvrılma görülmez" diyen öğrenci araya bir engel konduğunu görüp mika düzeneğiyle karıştırır; oysa jelatin kimyasal madde geçişine izin verir.
Uç yerinde ve ışığı algılıyor, oksin de jelatinden geçip gölge yana iniyor: koleoptil ışığın geldiği yöne, yani sağa kıvrılır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Uzayarak sağa doğru kıvrılır
"Uzar ama kıvrılma görülmez" diyen öğrenci araya bir engel konduğunu görüp mika düzeneğiyle karıştırır; oysa jelatin kimyasal madde geçişine izin verir.
Uç yerinde ve ışığı algılıyor, oksin de jelatinden geçip gölge yana iniyor: koleoptil ışığın geldiği yöne, yani sağa kıvrılır.
🗂️ Bütün senaryolar
| Senaryo | Soru | Konular |
|---|---|---|
| 1. Senaryo | 6 | Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları · Bitkisel hormonların etkileri (2) · Bitkilerdeki tepki mekanizmaları (2) · Bitkilerde yönelme hareketleri |
| 2. Senaryo | 5 | Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme · Bitkisel hormonların etkileri hakkında akıl yürütebilme (2) · Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını sınıflandırabilme (2) |
| 3. Senaryo | 6 | Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme · Bitkisel hormonların etkileri hakkında akıl yürütebilme (2) · Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını sınıflandırabilme · Bitkilerde yönelme hareketlerini gözlemleyebileceği deney yapabilme · Duyu reseptörlerini ve duyu reseptörlerinin bulunduğu duyu organlarını sınıflandırabilme |
| 4. Senaryo | 6 | Bitkisel hormonların etkileri hakkında akıl yürütebilme · Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını sınıflandırabilme (2) · Bitkilerde yönelme hareketlerini gözlemleyebileceği deney yapabilme · Duyu reseptörlerini ve duyu reseptörlerinin bulunduğu duyu organlarını sınıflandırabilme (2) |
| 5. Senaryo | 7 | Bitkisel hormonların etkileri hakkında akıl yürütebilme (2) · Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını sınıflandırabilme (2) · Bitkilerde yönelme hareketlerini gözlemleyebileceği deney yapabilme · Duyu reseptörlerini ve duyu reseptörlerinin bulunduğu duyu organlarını sınıflandırabilme (2) |
11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: bütün konular, örnek kâğıt ve deneme ›