📋 10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı 5. Senaryo
MEB'in 2026-2027 ortak yazılı konu-soru dağılım tablosunda bu yazılı için 6 senaryo var; okulundaki zümre bunlardan birini seçer. 5. senaryoda 7 soru sorulur (senaryolarda soru sayısı 5 ile 8 arasında değişir). Yazılı haftası: 2-13 Kasım 2026. Aşağıda hangi kazanımdan kaç soru geldiğini, her birinin konu anlatımını ve testini bulursun.
🎯 5. senaryoda hangi konudan kaç soru?
-
1 soru
Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme her senaryodaCOĞ.10.1.1
-
1 soru
Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme her senaryodaCOĞ.10.2.1
-
1 soru
Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme her senaryodaCOĞ.10.2.2
- 2 soru
-
2 soru
Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme her senaryodaCOĞ.10.3.2
Kaynak: MEB 2026-2027 ortak yazılı konu-soru dağılım tablosu; "her senaryoda" işaretli kazanım hangi senaryo seçilirse seçilsin sorulur, önce onlara çalış. Öğretmeninin duyurduğu senaryoyu esas al.
🧾 Açık uçlu örnek yazılı kâğıdı
Bu yazılı için 6. senaryoya göre hazırlanmış örnek kâğıt var; konuları büyük ölçüde aynı.
✏️ 5. senaryonun konularından örnek sorular
Senaryodaki her kazanımdan, soru sayısı kadar (en çok 3) çoktan seçmeli soru. Önce kendin çöz, sonra cevaba bak. Yazılıda sorular açık uçlu gelir; burada konuyu anlayıp anlamadığını ölçersin.
1. Rize de çay tarımı için neden orada sorusunun yanıtı nedir?
Çay bol yağış ve asitli toprak ister.
Yanıt iklim ve toprağın uygun olmasıdır.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: İklim ve toprağın uygun olması
Çay bol yağış ve asitli toprak ister.
Yanıt iklim ve toprağın uygun olmasıdır.
2. Bir şehirde yeni yol güzergâhı belirlenirken hangi teknoloji kullanılır?
Katmanlar üst üste konup analiz edilir.
Kullanılan teknoloji CBS'dir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: CBS
Katmanlar üst üste konup analiz edilir.
Kullanılan teknoloji CBS'dir.
3. Bir CBS katmanında yalnızca çizgiler varsa katman hangi nesneleri taşıyor olabilir?
Çizgi uzunluğu olan nesneleri gösterir.
Katman yol ve akarsu gibi nesneleri taşıyor olabilir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Yol ve akarsu gibi nesneler
Çizgi uzunluğu olan nesneleri gösterir.
Katman yol ve akarsu gibi nesneleri taşıyor olabilir.
4. Kuzeye ilerleyen bir kıtasal levha ile Avrasya Levhası arasındaki deniz tabanı, okyanusal kabuğun dalmasıyla giderek daralıyor. Süreç sürer ve aradaki deniz ortadan kalkarsa hangisinin gerçekleşmesi beklenir?
Dalmanın deniz kapandıktan sonra da aynı biçimde sürdüğü sanılırsa "Kıtasal levhanın da dalıp tümüyle erimesi" seçilir; oysa deniz kapanınca karşılaşan iki kıtasal kütle arasında sıkışan tortul tabakalar kıvrılarak yükselir.
Doğrusu tortulların kıvrılıp yükselmesidir (orojenez), çünkü Hint Levhası ile Avrasya Levhası arasındaki deniz kapanınca Himalaya Dağları bu yolla yükselmiştir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Aradaki tortul tabakaların kıvrılıp yükselmesi
Dalmanın deniz kapandıktan sonra da aynı biçimde sürdüğü sanılırsa "Kıtasal levhanın da dalıp tümüyle erimesi" seçilir; oysa deniz kapanınca karşılaşan iki kıtasal kütle arasında sıkışan tortul tabakalar kıvrılarak yükselir.
Doğrusu tortulların kıvrılıp yükselmesidir (orojenez), çünkü Hint Levhası ile Avrasya Levhası arasındaki deniz kapanınca Himalaya Dağları bu yolla yükselmiştir.
5. Diri bir fay hattı üzerindeki bir yerleşmede uzun yıllardır büyük bir deprem yaşanmamıştır. Bir kişi bu nedenle bölgenin artık deprem tehlikesi taşımadığını ileri sürüyor. Bu görüşe yöneltilebilecek en uygun eleştiri hangisidir?
Depremlerin düzenli aralıklarla tekrarlandığı sanılırsa "Depremler belli aralıklarla geldiğinden sıradaki deprem yakındır" seçilir; oysa deprem sürtünmenin aşılmasına bağlıdır; sessiz geçen süreden kesin bir deprem tarihi çıkmaz.
Doğrusu sürtünme aşılınca enerjinin ani boşalabileceğidir, çünkü levhalar hareket etmeye zorlanırken fay boyunca sürtünme hareketi engeller; sürtünme aşıldığında enerji ani bir hareketle boşalır ve deprem olur.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Hareketi engelleyen sürtünme aşıldığında enerji ani boşalabilir
Depremlerin düzenli aralıklarla tekrarlandığı sanılırsa "Depremler belli aralıklarla geldiğinden sıradaki deprem yakındır" seçilir; oysa deprem sürtünmenin aşılmasına bağlıdır; sessiz geçen süreden kesin bir deprem tarihi çıkmaz.
Doğrusu sürtünme aşılınca enerjinin ani boşalabileceğidir, çünkü levhalar hareket etmeye zorlanırken fay boyunca sürtünme hareketi engeller; sürtünme aşıldığında enerji ani bir hareketle boşalır ve deprem olur.
6. Yerin derinliklerinde oluşmuş bir granit kütlesinin üstündeki kalın tabakalar uzun sürede aşınıp kaldırılmış, granit yüzeye çıkmıştır. Bu granitte hangi ayrışma görülmesi beklenir?
"Karbonik asitle kısa sürede çözünüp ortadan kalkması" diyen öğrenci granitin çözünmeye karşı direncini unutur; iri kristalli granit kimyasal çözünmeye oldukça dayanıklıdır.
Doğrusu kavlamadır: üstündeki yük kalkınca granitin yüzeyi gevşer ve soğan kabuğuna benzer plakalar hâlinde ayrılır; buna yük eksilmesi çatlaması da denir.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Yüzeyinin kabuk kabuk plakalar hâlinde ayrılması
"Karbonik asitle kısa sürede çözünüp ortadan kalkması" diyen öğrenci granitin çözünmeye karşı direncini unutur; iri kristalli granit kimyasal çözünmeye oldukça dayanıklıdır.
Doğrusu kavlamadır: üstündeki yük kalkınca granitin yüzeyi gevşer ve soğan kabuğuna benzer plakalar hâlinde ayrılır; buna yük eksilmesi çatlaması da denir.
7. Araziden aşınıp çukur alanlarda biriken malzemenin sıkışıp çimentolaşmasıyla oluşan kayaçlara ne ad verilir?
"Başkalaşım kayacı" diyen öğrenci sıkışmayı yüksek basınçla karıştırır; başkalaşım kayacı, var olan bir kayacın levha hareketleriyle yüksek sıcaklık ve basınç altında değişmesiyle oluşur.
Doğrusu tortul kayaçlardır: aşınıp taşınan malzeme çukur alanlarda birikir, zamanla sıkışıp çimentolaşarak örneğin kum taşına dönüşür.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: Tortul kayaç
"Başkalaşım kayacı" diyen öğrenci sıkışmayı yüksek basınçla karıştırır; başkalaşım kayacı, var olan bir kayacın levha hareketleriyle yüksek sıcaklık ve basınç altında değişmesiyle oluşur.
Doğrusu tortul kayaçlardır: aşınıp taşınan malzeme çukur alanlarda birikir, zamanla sıkışıp çimentolaşarak örneğin kum taşına dönüşür.
🗂️ Bütün senaryolar
| Senaryo | Soru | Konular |
|---|---|---|
| 1. Senaryo | 6 | Coğrafi bakış · CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanları · Mekânsal verilerin haritalara aktarılması · Tektonik süreçler · İklim, kayaç, aşınma ve çözünme ilişkisi · Aşınım ve birikim süreçleri |
| 2. Senaryo | 5 | Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme · Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme · Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme · Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme · Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme |
| 3. Senaryo | 7 | Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme · Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme · Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme · Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme (2) · Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme · Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme |
| 4. Senaryo | 6 | Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme · Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme · Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme · Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme (2) · Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme |
| 5. Senaryo | 7 | Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme · Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme · Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme · Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme (2) · Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme (2) |
| 6. Senaryo | 8 | Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme · Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme · Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme · Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme (2) · Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme (2) · Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme |
10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: bütün konular, örnek kâğıt ve deneme ›